Privremeno oduzimanje imovine podnositeljice predstavke, koja je zajedničko vlasništvo nje i njenog supruga, naloženo u kontekstu krivičnog postupka protiv njenog supruga radi naknade štete uzrokovane krivičnim djelima povezanim s korupcijom koja su predmet istrage • Postignuta je pravična ravnoteža između suprotstavljenih interesa • Nema povrede člana 1. Protokola broj 1

Činjenice i navodi podnositeljice predstavke

U okviru krivične istrage 2015. godine koju je pokrenula Nacionalna direkcija za borbu protiv korupcije suprug podnositeljice predstavke optužen je za više krivičnih djela, uključujući i pranje novca, koja je počinio u svojstvu advokata. Tužilac je naredio oduzimanje određene imovine koja je u zajedničkom vlasništvu podnositeljice predstavke i njenog supruga. Nalog za zapljenu izdat je u odnosu na cjelokupne nekretnine, a u zemljišnu knjigu upisana je zabilježba o hipoteci. Predmetna imovina je u međuvremenu ostala u posjedu podnositeljice predstavke i njenog supruga, ali se nije smjela prodavati.

Podnositeljica predstavke i njen suprug su izjavili žalbu protiv te naredbe, tvrdeći da je oduzimanje njihove zajedničke imovine bilo nezakonito jer se u datim okolnostima može oduzeti samo imovina osumnjičenog, te da je oduzimanje trebalo naložiti samo u odnosu na udio od 1/2 koji je pripadao suprugu podnositeljice predstavke na svakom od tih dobara. Apelacioni sud u Brašovu je 23. februara 2016. godine donio konačnu odluku kojom je utvrdio da je nalog za oduzimanje imovine bio zakonit i opravdan u odnosu na svu predmetnu imovinu. Mjera privremenog oduzimanja je ukinuta 2020. godine, a 2021. godine suprug podnositeljice predstavke je pravosnažno oslobođen. Građanski postupak koji je pokrenula podnositeljica predstavke je odbačen kao nedopušten.

Posebno se pozivajući na član 1. Protokola broj 1 (zaštita imovine), podnositeljica predstavke se žali, između ostalog, da je oduzimanje njene imovine bilo nesrazmjerno i da joj je nametnulo prekomjeran teret zbog trajanja navedene mjere, uz odsustvo bilo kakve sudske kontrole njene nužnosti i srazmjernosti.

Ocjena Evropskog suda

Evropski sud je podsjetio da oduzimanje imovine tokom krivičnog postupka u principu predstavlja mjeru koja podrazumijeva privremeno ograničenje njene upotrebe i ne uključuje prijenos vlasništva. Dakle, radi se o mjeri koja podrazumijeva kontrolu upotrebe imovine, te se takav pristup mora primijeniti i u konkretnom predmetu. Takva mjera mora biti u skladu sa zahtjevima iz člana 1. Protokola broj 1.

Imajući u vidu prigovore koje je iznijela podnositeljica predstavke, Evropski sud je smatrao da pitanje na koje treba odgovoriti jeste da li je oduzimanje imovine, s obzirom na trajanje te mjere, bilo proporcionalno cilju kojem se težilo.

Primjenjujući navedene principe na konkretan predmet, Evropski sud je prvo razmotrio trajanje mjere, a zatim i zaštitne mehanizme koji su podnositeljici predstavke bili na raspolaganju.

U konkretnom predmetu, ukupno trajanje mjere je iznosilo približno pet godina i pet mjeseci, što se, imajući u vidu da je mjera usvojena tokom složene istrage u predmetu koji se odnosio na teška krivična djela i brojne osumnjičene, uključujući i javne funkcionere, prema ocjeni Evropskog suda, ne može automatski smatrati prekomjernim.

Što se tiče mogućnosti sudske kontrole, Evropski sud je najprije konstatirao da je domaći pravni okvir omogućavao podnositeljici predstavke da ospori nalog o oduzimanju imovine u roku od tri dana od njegovog donošenja, što je ona i iskoristila. Apelacioni sud u Brašovu je razmotrio njene navode, izvršio ocjenu zakonitosti i proporcionalnosti mjere u trenutku njenog donošenja i odlučio da je tužiočev nalog o oduzimanju imovine bio u skladu sa zakonom, pri čemu Evropski sud smatra da je domaći sud naveo relevantne i dovoljne razloge za svoju odluku. Shodno tome, nužnost i proporcionalnost mjere bile su predmet adekvatne sudske kontrole neposredno nakon njenog donošenja.

Što se tiče utjecaja mjere oduzimanja na podnositeljicu predstavke, Evropski sud je konstatirao da je već utvrdio da trajanje te mjere nije bilo prekomjerno s obzirom na složenost krivičnog postupka. Štaviše, tokom trajanja mjere podnositeljica predstavke je zadržala posjed nad oduzetom imovinom i nije joj bila uskraćena mogućnost njenog korištenja. Stoga, Evropski sud smatra utvrđenim da su domaći organi preduzeli manje restriktivne mjere u pogledu imovine podnositeljice predstavke te da u glavnom krivičnom postupku nije bilo nepotrebnog odugovlačenja.

Evropski sud je također ukazao da, iako pravni okvir primjenjiv u ovom predmetu nije izričito predviđao mogućnost da osoba u položaju podnositeljice predstavke stekne status stranke u krivičnom postupku, iz spisa predmeta ne proizlazi da je suprug pozvao podnositeljicu predstavke kao svjedoka u krivičnom postupku, niti da je podnositeljica predstavke (koja je također bila advokat) pokušala da bude saslušana u tom postupku.

Konačno, što se tiče zaštitnih mehanizama koje pruža domaći pravni okvir, Evropski sud je napomenuo da bi se, u slučaju da se oduzeta imovina na kraju iskoristi za namirenje štete pričinjene državi (što se u ovom predmetu nije dogodilo), primijenio član 818. Zakona o parničnom postupku, koji je izričito zabranjivao izvršenje mjere koja se odnosi na imovinu u zajedničkom vlasništvu prije njene diobe, tako da udio podnositeljice predstavke ne bi bio pogođen.

Uzimajući u obzir navedena razmatranja i privremenu prirodu oduzimanja imovine podnositeljice predstavke, činjenicu da je imovina ostala u njenom posjedu, dostupnost sudskog preispitivanja i dodatne zaštitne mjere predviđene domaćim pravnim okvirom, te imajući u vidu složenost krivičnog postupka, Evropski sud je zaključio da podnositeljica predstavke nije bila izložena prekomjernom teretu i da su domaći organi održali „pravičnu ravnotežu“ između zaštite prava podnositeljice predstavke na imovinu i zahtjeva općeg interesa.

Shodno tome, Evropski sud je zaključio da nije došlo do povrede člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju.