Privatni život • Kleveta u vezi s izjavama istaknutog svećenika tokom intervjua uživo na televiziji, u kojem je podnosilac predstavke, poznati advokat, optužen da je doušnik i provokator koji je dostavljao informacije službama državne sigurnosti • Pretjeran teret dokazivanja nametnut podnosiocu predstavke • Kršenje člana 8. Evropske konvencije

Činjenice i navodi podnosioca predstavke

Podnosilac predstavke je poznati advokat koji je zastupao interese oštećene strane u medijski poznatom predmetu u vezi s ubistvom Sandra Girgvlianija (slučaj „Girgvliani“). U relevantnom periodu podnosilac predstavke je također zastupao interese optuženog u krivičnom predmetu Mamaladze, koji se odnosio na pokušaj ubistva patrijarhovog ličnog sekretara (u domaćim postupcima poznat kao slučaj „cijanid“). Otac I., poznati svećenik gruzijske Pravoslavne crkve, bio je jedan od svjedoka optužbe u slučaju „Mamaladze“.

Podnosilac predstavke je učestvovao u televizijskoj emisiji uživo kada je voditelj pozvao oca I. koji je tom prilikom podnosioca predstavke nazvao doušnikom i provokatorom. Također je tvrdio da je podnosilac predstavke, dok je zastupao interese porodice žrtve u slučaju „Girgvliani“, dao informacije bivšem direktoru Odjeljenja za ustavnu sigurnost pri Ministarstvu unutrašnjih poslova.

Podnosilac predstavke podnio je tužbu za klevetu protiv svećenika tvrdeći da su njegove izjave bile klevetničke jer su sadržavale lažne informacije koje su nanijele štetu njegovoj časti i profesionalnom ugledu. Otac I. podnio je protivtužbu tvrdeći da izjave predstavljaju njegovo mišljenje i sud te da spadaju u domen zaštićenog govora prema Zakonu o slobodi govora i izražavanja. Gradski sud u Tbilisiju presudio je u korist podnosioca predstavke naloživši ocu I. da javno povuče svoju izjavu i da podnosiocu predstavke isplati simboličan iznos od 1 GEL na ime nematerijalne štete.

Apelacioni sud u Tbilisiju poništio je presudu prvostepenog suda utvrdivši da su osporene izjave predstavljale vrijednosne sudove i da se od podnosioca predstavke kao javne ličnosti očekivalo da ih tolerira. Vrhovni sud je potvrdio odluku Apelacionog suda.

Podnosilac predstavke se žalio da odbijanje domaćih sudova da zaštite njegov profesionalni ugled od javno izrečene, nepotvrđene optužbe poznatog svećenika predstavlja kršenje njegovih prava prema članu 8. Evropske konvencije.

Odluka Evropskog suda

Evropski sud je naveo da se slaže s nalazom domaćih sudova da je u relevantno vrijeme bila u toku debata o takozvanom slučaju cijanid, a u vezi s ulogom podnosioca predstavke kao advokata u tom slučaju, koja je privlačila značajan javni interes. Slučaj „cijanid“ izazvao je široku javnu diskusiju o gruzijskoj Pravoslavnoj crkvi općenito i o specifičnim pitanjima unutar Patrijarhata posebno. Sporne izjave su se jasno odnosile na pitanja od javnog interesa i privukle su široku medijsku pažnju. Shodno tome, Evropski sud je smatrao da su u okolnostima konkretnog predmeta izjave koje je dao otac I. spadale u kontekst debate o pitanju od javnog interesa.

Evropski sud je naglasio da su domaći sudovi podnosioca predstavke, poznatog advokata odbrane, smatrali javnom ličnošću, a ne privatnom osobom u smislu Zakona o slobodi govora. Dalje, debata i sporne izjave nisu se ticali privatnog života podnosioca predstavke, već njegovih javnih aktivnosti. S obzirom na položaj podnosioca predstavke i njegovu uključenost u razne visokoprofilirane krivične predmete, Evropski sud nije vidio nijedan razlog da odstupi od nalaza domaćih sudova u vezi sa statusom podnosioca predstavke kao javne ličnosti. Zaključio je da se podnosilac predstavke dobrovoljno izložio javnoj kontroli na osnovu svoje uloge advokata odbrane u krivičnim predmetima i stoga je bio dužan pokazati viši nivo tolerancije nego što bi se očekivalo od nejavne ličnosti.
Evropski sud je naveo da u okolnostima konkretnog predmeta, koji se tiče sporne izjave u vezi s ulogom podnosioca predstavke u slučaju „Mamaladze“, čak i ako bi prihvatio klasifikaciju navoda iznesenog protiv podnosioca predstavke kao vrijednosnog suda, Evropski sud je primijetio zaključke Apelacionog suda u Tbilisiju i Vrhovnog suda u smislu da svaki vrijednosni sud uživa apsolutnu zaštitu prema Zakonu o slobodi govora. Stoga je Evropski sud smatrao da nisu ispitali da li je postojao dovoljan činjenični osnov da se podnosilac predstavke nazove provokatorom u slučaju „Mamaladze“. Evropski sud je istakao da je teško uskladiti navedeni pristup domaćih sudova s ustaljenom praksom Evropskog suda, prema kojoj čak i onda kada izjava predstavlja vrijednosni sud mora postojati dovoljan činjenični osnov koji je podržava.

Što se tiče izjave u vezi s ulogom podnosioca predstavke u slučaju „Girgvliani“, koju je Vrhovni sud okarakterizirao više kao izjavu o činjenicama nego kao vrijednosni sud, Evropski sud je primijetio da je podnosilac predstavke u svojoj žalbi naveo da dokazi saslušani na sudu pokazuju da je on u spornom postupku postupao profesionalno i da nije prekršio pravila pravne etike. Otac I., sa svoje strane, uopće nije potkrijepio svoju optužbu. Njegov zastupnik je pred sudijom prvog stepena izričito naveo da nije upoznat ni sa kakvim informacijama koje bi mogle biti osnov za takve izjave. U takvim okolnostima, i uzimajući u obzir svoju sudsku praksu da što je navod ozbiljniji, to mora biti čvršći njegov činjenični osnov, Evropski sud je sa zabrinutošću primijetio da domaći sudovi nisu utvrdili da li je takav činjenični osnov postojao u konkretnom predmetu.

Evropski sud je dalje naglasio da, uprkos podnescima podnosioca predstavke, ozbiljnosti optužbi i odsustvu bilo kakvog utvrđenog činjeničnog osnova za njih, Vrhovni sud je teret dokazivanja stavio na podnosioca predstavke i utvrdio da dokazi koje je podnosilac predstavke iznio nisu bili dovoljni da pobiju navode oca I. S obzirom na navedeno, Evropski sud je utvrdio da je u okolnostima konkretnog predmeta to nametnulo nedostižan standard dokazivanja podnosiocu predstavke.

Što se tiče načina saopćavanja izjava i stepena u kojem su one mogle utjecati na podnosioca predstavke, Evropski sud je napomenuo da, iako se stranke nisu slagale oko toga da li je otac I. bio obaviješten da će telefonski intervju biti emitiran uživo, samim iznošenjem optužbi predstavniku medija preuzeo je rizik njihovog širenja u javnost. Evropski sud je naglasio da su domaći sudovi zanemarili činjenicu da je potencijalni negativni utjecaj optužbi na ugled podnosioca predstavke bio značajan. Evropski sud je podsjetio da narušavanje ugleda i kredibiliteta advokata može imati ozbiljne posljedice po prava optuženog i pravo na pristup sudu, što su bitne komponente prava na pravično suđenje zagarantiranog članom 6. stav 1. Evropske konvencije.

Evropski sud je zaključio da domaći sudovi nisu uspjeli pronaći pravičnu ravnotežu između suprotstavljenih interesa te da je došlo do kršenja člana 8. Evropske konvencije.