Privatni život • Podnosilac predstavke ponovo je otpušten s posla zbog neispunjavanja uvjeta besprijekornog ugleda zbog brisane osude za krivično djelo davanja lažnog iskaza počinjeno s umišljajem, iako je prethodno bio vraćen na posao • Povreda člana 8. Evropske konvencije

Činjenice i navodi podnosioca predstavke

Podnosilac predstavke je 25. januara 2012. godine angažiran na poziciju mlađeg specijaliste u Službi za javnu sigurnost pri Ministarstvu unutrašnjih poslova. Prije prijema, nadležni organi izvršili su provjeru kako bi utvrdili da li je evidentiran u registru osumnjičenih, optuženih i osuđenih lica, te su dobili informaciju da od 20. septembra 2011. godine ima status osumnjičenog u vezi s krivičnim djelom davanja lažnog iskaza počinjenog s umišljajem. U tom trenutku registar nije sadržavao podatke o kasnijoj osudi podnosioca predstavke. Nadležni organi su 16. maja 2013. godine otpustili podnosioca predstavke pozivajući se na relevantne odredbe Statuta službe unutrašnjih poslova (u daljnjem tekstu: Statut), prema kojima službenik više ne može obavljati dužnost u službi unutrašnjih poslova ako se sazna da je osuđen za krivično djelo počinjeno s umišljajem. Do otpuštanja je došlo nakon provjere u registru osumnjičenih, optuženih i osuđenih lica kojom je utvrđeno da je presuda kojom je podnosilac predstavke osuđen za krivično djelo s umišljajem i za koje je kažnjen s 1.300 litvanskih litaja (približno 380 eura) postala pravomoćna 3. novembra 2011. godine. Nakon što je Okružni sud utvrdio da je nastupila rehabilitacija u pogledu osude podnosioca predstavke, Služba javne sigurnosti je 11. septembra 2014. godine vratila podnosioca predstavke na posao te mu priznala profesionalni čin i radni staž koje je imao prije otpuštanja. Podnosilac predstavke je ponovo otpušten 27. marta 2019. godine nakon nove provjere registra osumnjičenih, optuženih i osuđenih lica. Statut je u to vrijeme propisivao da se neko lice ne smatra licem s besprijekornom reputacijom ako je osuđeno za krivično djelo počinjeno s umišljajem bez obzira na to da li je osuda brisana iz evidencije.

Pozivajući se na član 8. Evropske konvencije, podnosilac predstavke se pred Evropskim sudom žalio da je bezrazložno otpušten s obzirom na to da je nadležnim organima bila poznata činjenica o njegovoj osudi za predmetno krivično djelo u vrijeme njegovog vraćanja na dužnost, da njegov otkaz nije bio propisan zakonom, da je bio nesrazmjerno strog i da država nije uspjela postići pravičnu ravnotežu između javnog interesa i njegovog prava na poštovanje privatnog života.

Ocjena Evropskog suda

Ocjenjujući da li je otkaz podnosioca predstavke bio „u skladu sa zakonom”, Evropski sud je primijetio da se tokom prvog seta sudskih postupaka Vrhovni upravni sud pozvao na propis koji je bio na snazi u vrijeme vraćanja podnosioca predstavke na posao 2014. godine. Radilo se o Statutu koji je u relevantno vrijeme zabranjivao prijem u službu unutrašnjih poslova bilo koga ko je osuđen za krivično djelo počinjeno s umišljajem bez obzira na to da li je njegоva osuda brisana. Evropski sud je također primijetio da je navedeni član Statuta ukinuo Ustavni sud 2021. godine na osnovu pojedinačne tužbe koju je podnio podnosilac predstavke. U ponovljenom postupku, na dan kada je Vrhovni upravni sud donio svoju presudu, zakonodavac još nije riješio pitanje u vezi s ispunjavanjem zahtjeva za dobru reputaciju službenika službe unutrašnjih poslova koji su osuđeni za krivično djelo počinjeno s umišljajem. Međutim, opći uvjet da lice koja ne ispunjava uvjet dobrog ugleda utvrđen Statutom ne može biti primljeno u službu unutrašnjih poslova ostao je ugrađen u član 9. Statuta. Evropski sud je izrazio sumnju u to da li je domaći zakon dovoljno jasno ukazao na obim diskrecionog prava dodijeljenog nadležnim organima i način na koji je ono vršeno u slučaju podnosioca predstavke, te shodno tome pružio adekvatnu pravnu zaštitu od proizvoljnosti i time ispunio zahtjeve „kvaliteta zakona“ u smislu člana 8. stav 2. Evropske konvencije. Međutim, smatrao je da je to pitanje usko povezano sa širim pitanjem da li je miješanje bilo neophodno u demokratskom društvu, te, s obzirom na to da je odlučio analizirati navode podnosioca predstavke u tom smislu, nije smatrao potrebnim da odluči da li je primjena Statuta ispunila zahtjeve „kvaliteta zakona“.

Analizirajući dalje da li je miješanje u pravo podnosioca predstavke na poštovanje njegovog privatnog života, koje je obuhvatalo i njegovu profesionalnu djelatnost, bilo „neophodno u demokratskom društvu”, Evropski sud je, između ostalog, istakao da su vlasti već prilikom prijema podnosioca predstavke u službu 2012. godine znale, odnosno trebale znati da je protiv njega vođen krivični postupak. Ipak, to nije predstavljalo prepreku njegovom zaposlenju. Nakon što je 2013. godine otpušten zbog krivične osude, ponovo je 2014. godine vraćen u službu, iako su vlasti tada znale za njegovu osudu. Zatim je, skoro samo četiri i po godine kasnije, 2019. godine ponovo otpušten upravo na osnovu iste te osude.

Također je ukazano da je jasno da je zahtjev za dobrim ugledom, za koji se smatra da ga lice ne ispunjava ako je osuđeno za krivično djelo počinjeno s umišljajem, bio na snazi sve vrijeme tokom njegovog prijema i ponovnog zapošljavanja u unutrašnjoj službi. Ipak, već u ranom stadiju predmeta, u januaru 2012. godine, potencijalno neispunjavanje uvjeta ugleda podnosioca predstavke nije bilo prepreka za njegov prijem u službu.

Evropski sud je nadalje primijetio da je prošlo oko četiri i po godine između ponovnog zapošljavanja podnosioca predstavke, uprkos njegovoj krivičnoj osudi, u septembru 2014. godine i njegovog ponovnog otkaza u martu 2019. godine. Stoga nije smatrao da su vlasti pravovremeno ispravile bilo kakvu grešku u vezi s ponovnim zapošljavanjem podnosioca predstavke u skladu s načelom dobrog upravljanja.

Osim toga, njegov višegodišnji rad nakon vraćanja u službu bio je besprijekoran i nije bio osporavan, što je išlo u prilog njegovom dobrom profesionalnom ugledu, iako, kako su utvrdili domaći sudovi, u relevantno vrijeme nije postojao zakonski osnov prema domaćem pravu za to ranije zaposlenje. 

Nakon što je već utvrdio da su u vrijeme ponovnog prijema podnosioca predstavke u službu 2014. godine nadležni organi znali ili su morali znati za krivični postupak vođen protiv njega te za njegovu osudu (što je predstavljalo činjenični osnov koji su organi naknadno iskoristili da opravdaju otpuštanje podnosioca predstavke 2019. godine), Evropski sud je smatrao da je način na koji je Statut primijenjen na situaciju podnosioca predstavke bio nedosljedan i da mu nije pružio adekvatnu pravnu zaštitu od proizvoljnosti.
Shodno tome, Evropski sud je smatrao da domaći sudovi u ovom predmetu nisu naveli relevantne i dovoljne razloge za svoje odluke niti da su proveli pažljivu analizu nastojeći postići ravnotežu između zaštite privatnog života podnosioca predstavke i potrebe za zaštitom interesa nacionalne sigurnosti i javne sigurnosti.

U takvim okolnostima Evropski sud je smatrao da miješanje u pravo podnosioca predstavke na poštovanje njegovog privatnog života, koje je obuhvatalo i njegovu profesionalnu djelatnost, nije bilo „neophodno u demokratskom društvu” radi ostvarivanja legitimnog cilja zaštite nacionalne sigurnosti, javne sigurnosti i prava drugih osiguravanjem dobrog i pravilnog funkcioniranja službe unutrašnjih poslova.

Shodno tome, zaključio je da je došlo do povrede člana 8. Evropske konvencije.