Administrativna osuda demonstranta zbog postavljanja šatora iza statue na javnom trgu s namjerom da započne štrajk glađu • Odluke domaćih sudova nisu zasnovane „na prihvatljivoj procjeni relevantnih činjenica“ • Povreda člana 10. Evropske konvencije u vezi sa članom 11. Konvencije

Činjenice i navodi podnosioca predstavke

Podnosilac predstavke je 26. decembra 2022. godine Gradskoj vijećnici Batumija („Gradska vijećnica“) najavio samostalni protest zbog nedostatka besplatnih obroka u javnim školama, koji je namjeravao održati postavljanjem šatora i štrajkom glađu na javnom trgu u blizini Ustavnog suda Gruzije i iza statue Memeda Abashidzea („javna statua“).

Gradska vijećnica je pismenim putem upozorila podnosioca predstavke da je navedena lokacija predviđena za novogodišnju proslavu, kao i na moguću upotrebu pirotehnike. S obzirom na blizinu planiranog protesta javnoj statui, podnosiocu predstavke je savjetovano da ne postavlja šator na toj lokaciji.

Nakon što je odbio „nalog“ policajaca u civilu da ne postavlja šator, odnosno da protest premjesti na drugu lokaciju, podnosilac predstavke je otpraćen do najbliže policijske stanice.

Podnosilac predstavke je proveo otprilike 30–40 minuta u policijskoj stanici, tokom kojih su ga policajci pokušavali uvjeriti da odustane od planova da protestira u blizini javne statue te da se premjesti na prikladniju lokaciju. Nakon napuštanja policijske stanice podnosilac predstavke se vratio na planirano mjesto protesta, gdje je nastavio postavljati šator. Policajci su mu opet izdali usmena upozorenja savjetujući mu da premjesti šator na drugu lokaciju. Podnosilac predstavke je odbio to učiniti, pozivajući se na svoje pravo na slobodu okupljanja, nakon čega je uhapšen. U pritvoru je proveo skoro 24 sata.

Kao razloge za svoje postupanje policija je navela zaštitu javnog reda i sigurnosti, pripreme za novogodišnju proslavu, blizinu zaštićene statue i zgrade Ustavnog suda. Podnosilac predstavke je tvrdio da je protest bio miran, da nije ometao rad Ustavnog suda niti javni saobraćaj, te da su stoga nalozi policije bili nezakoniti.

Gradski sud u Batumiju, nakon usmene rasprave uz učešće obiju strana, proglasio je podnosioca predstavke krivim za upravni prekršaj i izrekao mu opomenu. Presuda se oslanjala na opće izjave i na općenit način tvrdila da je krivica podnosioca predstavke utvrđena dokazima u spisu predmeta.

Apelacioni sud u Kutaisiju odbio je žalbu podnosioca predstavke, potvrdio prvostepenu presudu i utvrdio da je hapšenje podnosioca predstavke predstavljalo zakonito i proporcionalno miješanje u njegovo pravo na slobodu mirnog okupljanja.

Podnosilac predstavke se pred Evropskim sudom žalio da su prekid njegovog protesta i naknadna osuda za upravni prekršaj predstavljali kršenje prava na slobodu izražavanja i mirnog okupljanja zaštićenog čl. 10. i 11. Konvencije.

Odluka Evropskog suda

Evropski sud je naveo da je protestom na javnom trgu u obliku štrajka glađu podnosilac predstavke nastojao skrenuti pažnju javnosti i nadležnih vlasti na zabrinutost za zdravlje djece u vezi s nedostatkom besplatnih obroka u javnim školama. S obzirom na to, Evropski sud je istakao da se ponašanje podnosioca predstavke odnosilo na pitanje od javnog interesa, zbog čega su za ograničenje njegove slobode izražavanja tokom protesta morali postojati posebno jaki razlozi.

U odnosu na tvrdnju Vlade da je miješanje bilo opravdano zakonskim ograničenjem okupljanja u blizini zgrade Ustavnog suda, Evropski sud je istakao da se domaći sudovi nisu pozvali na taj razlog, niti su utvrdili da li se mjesto protesta zaista nalazilo unutar zabranjene zone od 20 metara. Imajući u vidu i stručni topografski izvještaj prema kojem je udaljenost bila veća od 20 metara, Evropski sud je zaključio da taj razlog nije bio dovoljno obrazložen niti utvrđen, te stoga Evropski sud nije prihvatio taj osnov kao „relevantno“ i „dovoljno“ opravdanje za miješanje u prava podnosioca predstavke prema čl. 10. i 11. Evropske konvencije.

U odnosu na navodni rizik za javni spomenik, Evropski sud je prihvatio da zaštita spomenika kao dijela kulturne baštine društva može opravdati mjere kojima se sprečava njegovo oštećenje i mogu se smatrati „neophodnim u demokratskom društvu“, ali je ocijenio da u konkretnom slučaju takav rizik nije postojao. Evropski sud je naglasio da podnosilac predstavke nije pokazao namjeru da ošteti ili izmijeni spomenik, već je samo postavio šator u njegovoj blizini. Budući da protest nije uključivao nasilje, prema mišljenju Evropskog suda, vlasti su bile dužne pokazati određeni stepen tolerancije. Kako domaći sudovi nisu ispitali da li su ponašanje ili namjera podnosioca predstavke u konkretnim okolnostima predstavljali stvaran rizik za spomenik, Evropski sud je zaključio da ni taj razlog nije bio potkrijepljen relevantnim i dovoljnim razlozima za miješanje u prava iz čl. 10. i 11. Evropske konvencije.

U odnosu na navodnu opasnost za podnosioca predstavke zbog moguće upotrebe pirotehnike, Evropski sud je naglasio da se potencijalni rizici ne mogu sami po sebi koristiti kao opravdanje za miješanje u prava zagarantirana čl. 10. i 11. Evropske konvencije, već moraju biti potkrijepljeni konkretnim dokazima. Također je naveo da domaći sudovi nisu utvrdili da je mjesto protesta zaista bilo određeno za upotrebu pirotehnike, niti su se oslonili na relevantne dokumente ili podatke nadležnih organa. Stoga je Evropski sud naglasio da nije uvjeren da je navodni rizik bio stvaran i dovoljno utvrđen. Osim toga, imajući u vidu da su u tom trenutku do proslave Nove godine preostala četiri dana, Evropski sud nije našao opravdanje za to da vlasti nisu mogle tolerirati prisustvo podnosioca predstavke na toj lokaciji barem do tada, omogućavajući mu da izrazi stav o pitanju od javnog interesa.

U pogledu proporcionalnosti, Evropski sud je naglasio da miješanje nije bilo ograničeno na relativno blagu kaznu usmene opomene, već je obuhvatalo i prisilno udaljavanje podnosioca predstavke s mjesta protesta, hapšenje i 24-satno lišavanje slobode. Takve mjere, posmatrane zajedno, prema mišljenju Evropskog suda, mogle su imati obeshrabrujući učinak na ostvarivanje slobode izražavanja i mirnog okupljanja.

Imajući u vidu da domaći sudovi nisu pravilno ispitali ključne okolnosti protesta, niti pružili relevantne i dovoljne razloge za miješanje, Evropski sud je zaključio da njihove odluke nisu bile zasnovane na prihvatljivoj procjeni relevantnih činjenica. Utvrdio je da je došlo do povrede člana 10. Evropske konvencije u vezi sa članom 11. Evropske konvencije.