Načelo neposrednog izvođenja dokaza u drugom stepenu • Zasnivanje presude na iskazu jednog svjedoka • Izostanak neposredne procjene pouzdanosti svjedoka • Povreda člana 6. stav 1. Konvencije

Činjenice i navodi podnosilaca predstavki

Podnosioci predstavki su trenutno u zatvoru u Nizozemskoj.

Na obali nasipa u Amsterdamu pronađeno je tijelo K. E. Forenzičkom istragom utvrđeno je da je žrtva umrla od jedne ili više ubodnih rana te da je ubijena u svom stanu u Rotterdamu. Analizom telekomunikacionih podataka utvrđeno je da je X u relevantno vrijeme boravio u stanu žrtve, zbog čega je postao osumnjičeni.

Nakon hapšenja, X je tokom ispitivanja iznio iskaz kojim je za ubistvo teretio podnosioce predstavki. Na osnovu njegovih inkriminirajućih iskaza podnosioci predstavki su uhapšeni, te optuženi za ubistvo s predumišljajem i nezakonito uklanjanje tijela. X je ponovo ispitan pred istražnim sudijom, u prisustvu advokata podnosilaca predstavki, koji su zajedno s javnim tužiocem imali mogućnost da ga ispituju o njegovim ranijim iskazima i okolnostima ubistva i naknadnog odlaganja tijela.

Na suđenju pred Okružnim sudom u Amsterdamu podnosioci predstavki su negirali svoju umiješanost u navodna krivična djela, iznijeli drugačiju verziju događaja od one koju je u svojim iskazima dao X te izjavili da nikada nisu sreli žrtvu.

Okružni sud je tokom postupka ispitao vjerodostojnost i pouzdanost iskaza X, kao i iskaza samih podnosilaca predstavki. Imajući u vidu da nije bilo odlučujućih forenzičkih dokaza koji bi potvrdili njihovu umiješanost u ubistvo ili ubistvo iz nehata, sud je ocijenio da se predmet u bitnom svodi na procjenu pouzdanosti iskaza X i kredibiliteta odbrana podnosilaca predstavki.

Okružni sud je podnosioce predstavki proglasio krivima za zajedničko i nezakonito uklanjanje tijela, ali ih je oslobodio optužbi za ubistvo i ubistvo iz nehata, te im je izrečena kazna zatvora u trajanju od po dvije godine. Sud je zaključio da iskazi X nisu bili dovoljno pouzdani da bi se na osnovu njih, van razumne sumnje, utvrdila umiješanost podnosilaca predstavki u ubistvo ili ubistvo iz nehata.

Apelacioni sud u Amsterdamu je poništio presudu Okružnog suda i osudio podnosioce predstavki na kaznu zatvora od po 13 godina za zajedničko izvršenje ubistva iz nehata i nezakonito odlaganje tijela. Apelacioni sud je odbacio zahtjev drugog podnosioca predstavke za ponovno ispitivanje X i prvog podnosioca predstavke smatrajući da zahtjev nije bio dovoljno potkrijepljen. Apelacioni sud je u obrazloženju presude naveo da iskaz podnosilaca predstavki nije vjerodostojan, te dalje utvrdio da su izjave X u važnim aspektima dovoljno potkrijepljene drugim dokazima.

Podnosioci predstavki su izjavili revizije Vrhovnom sudu. Drugi podnosilac je prigovorio da Apelacioni sud nije dao dovoljno razloga za odbijanje zahtjeva za ponovno ispitivanje svjedoka X i prvog podnosioca. Oba podnosioca predstavki su, pozivajući se na član 6. Evropske konvencije, tvrdili da je Apelacioni sud bio dužan po službenoj dužnosti pozvati X i ispitati ga kao svjedoka, posebno imajući u vidu da je njegova izjava predstavljala odlučujući dokaz.

Vrhovni sud je potvrdio presudu Apelacionog suda u Amsterdamu utvrdivši da je obrazloženje Apelacionog suda u odnosu na odbijanje ponovnog ispitivanja svjedoka X adekvatno i dovoljno opravdano. U odnosu na žalbene navode podnosilaca predstavki u vezi sa članom 6. Evropske konvencije, Vrhovni sud je naveo da navedeni član ne sprečava Apelacioni sud da se osloni na izjave X kao dokaz, te je naglasio da je Apelacioni sud iznio dovoljne razloge za utvrđivanje pouzdanosti izjava X koje su potvrđene objektivnim dokazima.

Podnosioci predstavki su se pred Evropskim sudom žalili da im je uskraćeno pravično suđenje jer su, nakon što su oslobođeni zbog nepouzdanosti svjedoka X, osuđeni u žalbenom postupku, a da žalbeni sud nije direktno saslušao tog svjedoka. Drugi podnosilac predstavke se žalio i da mu je uskraćeno pravo da lično ispita svjedoka X pred žalbenim sudom koji ga je konačno osudio, čime je povrijeđen član 6. stav 3. tačka (d).

Odluka Evropskog suda

Evropski sud je napomenuo da u slučajevima kada se osuđujuća presuda zasniva isključivo ili u odlučujućoj mjeri na iskazu svjedoka koji nije prisutan na suđenju postupak se mora podvrgnuti najdetaljnijem ispitivanju, te utvrditi da li postoje dovoljni faktori protivteže, uključujući i mjere koje omogućavaju pravičnu i pravilnu procjenu pouzdanosti tih dokaza.

Evropski sud je naveo da se Apelacioni sud oslanjao isključivo na transkripte iskaza svjedoka X, čiji su kredibilitet dosljedno osporavali podnosioci predstavki, a za kojeg je prvostepeni sud izričito utvrdio da je nepouzdan. Također, Evropski sud je naglasio da nijedan od sudija koji su osudili podnosioce predstavki nije lično saslušao svjedoka. Evropski sud je ponovio da oni koji snose odgovornost za utvrđivanje krivice ili nevinosti optuženog, u načelu, trebaju biti u mogućnosti da lično saslušaju svjedoke i procijene njihovu pouzdanost.

U svjetlu navedenih nalaza, Evropski sud je primijetio da je odlučujuća težina data iskazu svjedoka X, koji je bio ključan za utvrđivanje krivice podnosilaca predstavki, dok je njegov kredibilitet bio izričito osporavan. Istovremeno, Apelacioni sud je imao punu nadležnost nad ispitivanjem činjenica i krivice podnosilaca predstavki, a da pri tome nije ispoštovao načelo neposrednosti.

U tim okolnostima, Evropski sud je zaključio da su zahtjevi pravičnog suđenja zahtijevali ponovno saslušanje svjedoka. Propust da se to učini ne može se ispraviti preispitivanjem ograničenim na pravna pitanja, a Vrhovni sud nije ispravio situaciju vraćanjem predmeta Apelacionom sudu na novo ispitivanje svjedoka, te se takva žalba, stoga, ne može smatrati dovoljnom zaštitom za očuvanje ukupne pravičnosti postupka. Evropski sud je zaključio da je došlo do povrede člana 6. stav 1. Evropske konvencije.