Ograničenje cijene goriva tokom stanja opasnosti proglašenog u vezi s pandemijom COVID-19 • Nema kršenja člana 1. Protokola broj 1

Podnosioci predstavke su trgovci gorivom. Tokom stanja opasnosti proglašenog u vezi s pandemijom COVID-19 stupile su na snagu uredbe Vlade o određivanju cijena goriva i uredbe kojima su propisana detaljna pravila primjene uredbi. Uredbom o određivanju cijena postavljena je gornja granica maloprodajne cijene benzina i dizel-goriva po litru za period od tri mjeseca. Uvedena mjera naknadno je propisana Zakonom iz 2021. godine. Ograničenje cijena je preispitivano i uzastopno produžavano u nekoliko navrata. Podnosioci predstavke podnijeli su ustavnu tužbu osporavajući ustavnost navedenih Vladinih uredbi i Zakona. U decembru 2022. godine Uredbom Vlade ukinuta je primjena sistema reguliranih cijena. Ustavni sud obustavio je postupak koji su pokrenuli podnosioci predstavke jer osporene odredbe više nisu na snazi, te zato što protiv bilo kojeg od podnosilaca predstavke nisu preduzete nikakve mjere niti pokrenuti postupci u vezi s primjenom tih odredbi.

Podnosioci predstavke se žale da je ograničavanje cijena goriva prekršilo njihova imovinska prava zagarantirana članom 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju.

Ocjena Evropskog suda

Evropski sud je smatrao da osporenu mjeru ograničenja maloprodajnih cijena za određena osnovna goriva treba ispitati u skladu s drugim stavom člana 1. Protokola broj 1 koji, između ostalog, dozvoljava državama da kontroliraju korištenje imovine u skladu s općim interesom.

(a) Postojanje miješanja

Evropski sud je istakao da je nametanje ograničenja cijena na određena osnovna goriva predstavljalo jasno miješanje u ekonomsku slobodu podnosilaca predstavke i njihovo pravo na mirno uživanje imovine jer ih je lišilo mogućnosti prilagođavanja cijena u skladu s tržišnom dinamikom.

(b) Zakonitost i javni interes

Evropski sud je prihvatio da, iako izuzetne, mjere kojima se reguliraju tržišne cijene goriva radi borbe protiv inflacije nisu neuobičajene. Evropski sud je prihvatio da je osporena mjera, koja je bila privremene prirode i usvojena tokom teške ekonomske situacije i proglašenog stanja opasnosti, bila u javnom interesu u smislu člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju.

Evropski sud je dalje primijetio da je osporena mjera uvedena Vladinim uredbama, a zatim propisana Zakonom. Što se tiče tvrdnje podnosilaca predstavke da je zakonodavstvo bilo nepredvidivo i da im praktično nije dalo vremena za pripremu, Evropski sud je prihvatio objašnjenje Vlade da je mjera bila hitna i da je izdata tokom stanja opasnosti i ekonomske krize u razvoju. Štaviše, podnosioci predstavke nisu tvrdili da je nametnuta mjera zahtijevala bilo kakve posebne pripreme budući da ih je samo spriječila da povećaju cijene goriva. Evropski sud je zaključio da je miješanje u imovinska prava podnosilaca predstavke bilo propisano zakonom i da je težilo legitimnom cilju u javnom interesu.

(c) Proporcionalnost

Pritužbe podnosilaca predstavke odnose se na materijalne gubitke koje su pretrpjeli zbog ograničenja cijena određenih vrsta goriva tokom perioda od oko trinaest mjeseci. Prema podnosiocima predstavke, tokom spornog perioda tržišna cijena tih goriva povremeno je dostizala 733 HUF po litru Eurosupera 95 i 725 HUF po litru dizel-goriva. Evropski sud je prihvatio da su, kao trgovci gorivom, mnogi od podnosilaca predstavke mogli pretrpjeti određene materijalne gubitke, iako je obim tih gubitaka ostao prilično nejasan. Evropski sud je primijetio da petnaest kompanija (podnosioci predstavke) nije pred sudom tražilo nikakvu pravičnu naknadu za materijalne gubitke pretrpljene tokom perioda u kojem je osporeni zakon bio na snazi. Što se tiče ostale trideset i tri kompanije (podnosioci predstavke), Evropski sud je konstatirao da nijedna od njih nije tvrdila da je osporena mjera tako drastično utjecala na njihovo poslovanje da su morale prestati s radom ili da su na neki drugi način ostale trajno onemogućene da obavljaju svoje privredne djelatnosti.

Evropski sud je dalje primijetio da je mjera kojom se regulira tržišna cijena određenih vrsta goriva bila strogo privremene prirode, da je bila na snazi oko trinaest mjeseci i da je redovno preispitivana i mijenjana kada i kako se smatralo potrebnim. U tom smislu, Evropski sud je istakao da se od jula 2022. godine maksimalna cijena na koju se pritužba odnosila primjenjivala samo na vozila u vlasništvu fizičkih lica s mađarskim registarskim tablicama, što je moralo barem do određene mjere ublažiti učinak mjere na kompanije (podnosioci predstavke). Štaviše, mjera na koju se pritužba odnosi nije rezultirala trajnom promjenom tržišnih uvjeta predmetne robe. S obzirom na navedeno, Evropski sud je smatrao da je osporeno miješanje u pravo podnosilaca predstavke na mirno uživanje njihove imovine stoga bilo ograničeno i vremenski i kvantitativno.

Evropski sud je dalje istakao da je država uvela različite mjere kompenzacije (porezne olakšice i povoljne kredite) za trgovce gorivom koji su bili u istoj situaciji kao i podnosioci predstavke. Nekoliko podnosilaca predstavke priznalo je da su imali koristi od takvih mjera. Međutim, tvrdili su da uvedene mjere kompenzacije nisu u potpunosti nadoknadile gubitke ili da su se sastojale od povoljnih kredita koje su korisnici na kraju morali vratiti državi. Podnosioci predstavke su dalje tvrdili da osporena mjera nije bila djelotvorna i da stoga nije bila neophodna u demokratskom društvu. Evropski sud je istakao da je zakonodavac u nekoliko navrata preispitao osporenu mjeru i na kraju ukinuo ograničenje cijena kada je smatrao da navedena mjera više ne slijedi legitimni cilj zbog kojeg je uvedena. S obzirom na te okolnosti, Evropski sud je istakao da nije na njemu da odlučuje da li je mjera bila uspješna ili da li su se mogle usvojiti bolje alternativne mjere kako bi se smanjila inflacija i prevazišla ekonomska kriza u predmetnom vremenu jer ta pitanja spadaju u polje procjene države. Konačno, istina je da je, pored ograničenja cijena osnovnih goriva, osporeni zakon predviđao moguće zatvaranje bilo koje benzinske pumpe koja nije bila u mogućnosti da snabdijeva dvjema vrstama goriva u određenim vremenskim periodima, kao i novčane kazne za one koji nisu poštovali druge odredbe Vladinih uredbi. Međutim, Evropski sud nije mogao a da ne primijeti da nijedan od podnosilaca predstavke nije tvrdio da je ikada bio podvrgnut takvim mjerama i stoga se ne može žaliti na nesrazmjernost takvih mjera u apstraktnom smislu.

(d) Zaključak

Evropski sud je zaključio da je miješanje u imovinska prava podnosilaca predstavke bilo propisano zakonom, težilo legitimnom cilju u javnom interesu i bilo srazmjerno u datim okolnostima. Osporena mjera je bila privremena i ciljana, usvojena kao odgovor na ekonomsku i javnozdravstvenu krizu, te je bila praćena kompenzacionim mehanizmima. Navedeni faktori ukazuju na to da mjera nije bila očigledno bez razumnog osnova. Podnosioci predstavke također nisu dokazali da su kao rezultat toga snosili nesrazmjeran ili pretjeran teret. Predstavka je odbačena kao očigledno neosnovana u skladu sa članom 35. stav 3. tačka a) i stav 4. Evropske konvencije.