Postoji spor o „pravu“ sudije da bude zaštićen od proizvoljnog premještaja između dva odjeljenja istog suda • Narušena sama suština prava na pristup sudu • Utvrđeno kršenje člana 6. Evropske konvencije
Činjenice predmeta i navodi podnosioca predstavke
Podnosilac predstavke je sudija Krivičnog odjeljenja Okružnog suda, koje se bavilo isključivo upravnim prekršajima. Podnosilac predstavke je tražio od predsjednika Okružnog suda da ga premjesti u drugo krivično odjeljenje tog suda kako bi mu se omogućilo da se bavi predmetima koji nisu upravni prekršaji, s ciljem unapređenja njegovih kvalifikacija i profesionalnog iskustva. Njegov zahtjev nije odobren. Nakon toga, podnosilac predstavke je odlukom predsjednika Suda premješten u Odjel za porodične i maloljetničke sporove. Podnosilac predstavke se žalio Nacionalnom vijeću za pravosuđe (u daljnjem tekstu: Vijeće). U međuvremenu je poništena odluka o njegovom premještaju. Vijeće je, zanemarivši da je odluka o premještaju podnosioca predstavke poništena, odbilo žalbu podnosioca predstavke, pri tome ne navodeći razloge za donošenje odluke, niti informacije o sastavu vijeća koje je donijelo rješenje.
Podnosilac predstavke se, na osnovu člana 6. stav 1. Evropske konvencije, žalio da njegovo pravo na zaštitu i poštovanje nezavisnosti od državnih vlasti i pravo da odluku o njegovom premještaju preispita nezavisno i nepristrano tijelo nisu poštovani u postupku koji se odnosi na njegov premještaj, kako u pogledu postupka vođenog pred Vijećem tako i u mjeri u kojoj nije bilo sudske revizije odluke Vijeća.
Primjenjivost člana 6. Evropske konvencije
S ciljem utvrđivanja primjenjivosti člana 6. Evropske konvencije na postupak koji se odnosi na premještaj podnosioca predstavke, Evropski sud je razmatrao sljedeća pitanja: (a) postojanje prava za koje se može reći, barem na osnovu argumentiranih razloga, da je priznato prema domaćem pravu i (b) da li je dotično pravo bilo „građansko“ u smislu te odredbe Evropske konvencije.
a) Prilikom utvrđivanja da li se podnosilac predstavke mogao pozvati na „pravo“ kako bi se primijenio član 6. Evropske konvencije pitanje nije da li je u poljskom pravnom sistemu postojalo pravo na garanciju posebne nadležnosti, već je sporno da li postoji osnov prema kojem bi se moglo zahtijevati pravo na zaštitu od proizvoljnog premještaja između dva odjeljenja jednog suda, od kojih se svako bavi drugom oblašću prava.
Pozivajući se na vlastite nalaze u predmetu Bilgen i na nalaze Suda pravde EU, Evropski sud je smatrao da zaštita sudske nezavisnosti zahtijeva da se isti nivo zaštitnih mjera protiv prisilnih premještaja članova pravosuđa primjenjuje na premještaje između dva odjeljenja istog suda koja se bave različitim pravnim područjem, kao i na premještaje između različitih sudova. Podnosilac predstavke se, dakle, u specifičnim okolnostima konkretnog predmeta mogao pozvati na pravo na zaštitu od proizvoljnog premještaja između dva odjeljenja Okružnog suda i da se u tom slučaju može reći da je postojao spor oko „prava“ u smislu člana 6. stav 1. Evropske konvencije.
b) U vezi s pitanjem da li je priroda konkretnog prava bila građanska, Evropski sud je podsjetio da Eskelinen test, čiji je cilj utvrđivanje prirode spornog prava, obuhvata dva kumulativna uvjeta koja moraju biti ispunjena da bi se država pred Sudom pozvala na status podnosioca predstavke kao državnog službenika kako bi isključila zaštitu utjelovljenu u članu 6. Prvo, država u domaćem pravu mora izričito isključiti pristup sudu za određenu poziciju ili kategoriju osoblja. Drugo, isključivanje mora biti opravdano i zasnovano na objektivnim razlozima koji proizlaze iz interesa države. Evropski sud je istakao da su se stranke složile da je domaće pravo, primjenjivo u relevantno vrijeme, izričito isključivalo sudsku reviziju odluka o prisilnom premještaju sudije između odjeljenja istog suda. Stoga je prvi uvjet testa ispunjen. Međutim, Evropski sud nije prihvatio prigovor Vlade da se isključenje sudske revizije odluke o premještaju podnosioca predstavke može opravdati objektivnim razlozima u interesu države. U tom pogledu, istakao je da nisu dati razlozi za osporenu odluku kojom se nalaže premještaj podnosioca predstavke te stoga nije dokazano da je predmet spora bio povezan s vršenjem državne vlasti. Zaključak Evropskog suda je da je član 6. Evropske konvencije ratione materiae prihvatljiv.
Meritum
Evropski sud je istakao da je glavno pitanje to što odluku o premještaju podnosioca predstavke nije preispitalo nezavisno i nepristrano tijelo. Stoga je Evropski sud smatrao da je potrebno ispitati cijeli postupak usmjeren na preispitivanje premještaja podnosioca predstavke kako bi se odgovorilo na pitanje da li je imao priliku da premještaj podvrgne preispitivanju koje ispunjava zahtjeve člana 6. stav 1. Evropske konvencije.
Vlada je tvrdila da Vijeće nije sudsko tijelo i da uživa poseban status unutar sistema podjele vlasti. Evropski sud je prihvatio da i takva tijela, iako nisu redovni sudovi, mogu u određenim okolnostima zadovoljiti standarde iz člana 6. Evropske konvencije. Međutim, naglasio je da je potrebno razlikovati način rada Vijeća kakav je zamišljen Ustavom Poljske i način na koji je Vijeće funkcioniralo nakon reforme iz 2017. godine. Evropski sud je istakao da je već ranije utvrdio da je nakon tih reformi Vijeće izgubilo potrebnu nezavisnost. Evropski sud je zaključio da se Vijeće ne može smatrati nezavisnim i nepristranim tribunalom. Čak i kada bi se prihvatilo da Vijeće može obavljati funkciju suda, njegov nedostatak nezavisnosti bio je dovoljan razlog da postupak ne ispuni zahtjeve pravičnog suđenja.
Evropski sud je dodatno ukazao na ozbiljne proceduralne nedostatke u postupku pred Vijećem. Podnosilac predstavke nije imao mogućnost da bude saslušan niti da učestvuje u sjednici na kojoj se odlučivalo o njegovom predmetu, bilo lično ili posredstvom zastupnika. Osim toga, Vijeće nije dalo nikakvo obrazloženje svoje odluke, pa podnosilac predstavke nije mogao saznati razloge zbog kojih je njegov premještaj potvrđen. Evropski sud je smatrao posebno zabrinjavajućim to što nije uzeto u obzir da je prvobitnu odluku o premještaju predsjednik Okružnog suda već poništio. Također je naglasio da su izmjene zakona iz 2018. godine dodatno smanjile procesne garancije dostupne sudijama u takvim situacijama.
Evropski sud je podsjetio na svoje ustaljeno pravilo da nedostaci postupka pred jednim tijelom mogu biti otklonjeni ako postoji mogućnost naknadne kontrole pred nezavisnim sudom pune nadležnosti. Međutim, u konkretnom slučaju domaće pravo je izričito isključivalo mogućnost sudskog preispitivanja odluka Vijeća koje se odnose na premještaj sudija. Dakle, nije postojao nijedan sud ili drugo nezavisno tijelo koje bi moglo ispitati zakonitost i opravdanost premještaja.
Evropski sud je zaključio da odluka o premještaju sudije između odjeljenja istog suda koja se bave različitim pravnim područjem nije bila predmet kontrole nezavisnog i nepristranog suda. Time je, prema ocjeni Evropskog suda, povrijeđena sama suština prava podnosioca predstavke na pristup sudu.
Evropski sud je utvrdio povredu prava iz člana 6. stav 1. Evropske konvencije jer podnosilac predstavke nije imao mogućnost da odluku o svom premještaju ospori pred tribunalom koji bi ispunjavao standarde nezavisnosti i pravičnosti.
