Pristup sudu • Primjena proceduralnih pravila na posebno strog način, što predstavlja „pretjerani formalizam“ • Povreda člana 6. Evropske konvencije

Činjenice i navodi podnosilaca predstavke

Podnosilac predstavke je vjerska organizacija Crkva kršćana evangeličke vjere „Riječ života“. Drugi podnosilac predstavke je Artur Simonyan, viši pastor i vođa organizacije podnosioca predstavke. 

Vlasti su 2011. godine pokrenule istragu protiv K. A. zbog sumnje da je širio pornografski materijal i kršio pravila o privatnosti. Prema optužbama, K. A. je na internetu objavio fotografije na kojima ima seksualni odnos s poznatom glumicom A. S. Incident je izazvao javno negodovanje i doveo do debate o, s jedne strane, poštovanju privatnog života pojedinca, a s druge strane, odgovornosti za širenje pornografskog materijala. Događaji su rezultirali brojnim objavama u online medijima i sedmičnim novinama „Iravunk Hetaqnnutyun“ i „Argumenti Nedeli v Armenii“.

U jednom od članaka se tvrdilo da je A. S. članica najveće armenske sekte „Riječ života“, među čijim članovima su bile brojne ličnosti iz svijeta šoubiznisa. U članku je priča opisana kao eksplozivna kombinacija „sekte i optužbi za incest i pedofiliju“, a A. S. je nazvana sektašicom. Također je navedeno da je „Riječ života“ sektaški savez i da je u armenskom društvu taj savez poznat po tome što vrši utjecaj na određene krugove koji uključuju televizijske kompanije i javne službenike.

Podnosioci predstavke podnijeli su Okružnom sudu tužbu zbog klevete i uvrede protiv “Iravunk Media Ltd”, izdavača novina “Iravunk Hetaqnnutyun” i “Argumenti Nedeli v Armenii”. Podnosioci predstavke su tražili da tuženi objavi izvinjenje i povuče izjave koje sugeriraju postojanje veze između njih i A. S. Okružni sud je 31. jula 2012. godine odbio tužbe podnosilaca predstavke. 

Odlučujući o žalbi podnosilaca predstavke, Apelacioni sud je 8. novembra 2012. godine odbio žalbu protiv presude Okružnog suda i potvrdio presudu. 

Podnosioci predstavke su 3. decembra 2012. godine izjavili reviziju Kasacionom sudu. Na naslovnoj stranici žalbe naveli su „Apelacioni sud“ kao sud koji je donio sudsku odluku protiv koje su se žalili i „8. novembar 2012.“ kao datum te odluke. Također je bilo naznačeno da su kopije žalbe poslate Apelacionom sudu i tuženoj strani. Žalba je sadržavala opsežne argumente protiv odluke Apelacionog suda. Uz žalbu je priložena kopija te odluke, kao i poštanske potvrde koje pokazuju da je kopija žalbe poslata Apelacionom sudu i tuženoj strani. U posljednjem paragrafu žalbe naznačeno je da podnosioci predstavke traže od Kasacionog suda da poništi presudu Okružnog suda od 31. jula 2012. godine. 

Kasacioni sud je 16. januara 2013. godine odbacio reviziju kao nedopuštenu pozivajući se na član 222. stav 1. Zakona o građanskom postupku (ZGP) jer je žalba podnesena protiv presude Okružnog suda od 31. jula 2012. godine koja nije bila predmet žalbe u kasacionom postupku. 

Podnosioci predstavke su 15. februara 2013. godine ponovo podnijeli svoju žalbu od 3. decembra 2012. godine izmijenivši posljednji paragraf tako da se odnosi na odluku od 8. novembra 2012. godine. Uz žalbu su priložili zahtjev da se rok za podnošenje žalbe ponovo pokrene. Objasnili su da je pozivanje na presudu od 31. jula 2012. godine u posljednjem paragrafu njihove prve žalbe na reviziju bila tipografska greška. U prilog svom objašnjenju podnosioci predstavke su naveli da se prva stranica njihove prvobitne žalbe na reviziju i argumenti u njoj pozivaju na odluku od 8. novembra 2012. godine. 

Kasacioni sud je 6. marta 2013. godine izmijenjenu žalbu na reviziju odbacio kao neblagovremenu i odbacio kao neosnovan zahtjev podnosilaca predstavke za ponovno pokretanje roka za takvu žalbu.

Podnosioci predstavke su se žalili da je revizijom Kasacionog suda prekršeno njihovo pravo na pristup sudu zaštićeno članom 6. stav 1. Konvencije.

Odluka Evropskog suda

Evropski sud je naveo da Kasacioni sud nije meritorno ispitao žalbu podnosilaca predstavke zbog nepoštovanja procesnog pravila utvrđenog članom 222. stav 1. ZGP-a, kojim je propisano da je Kasacioni sud nadležan za preispitivanje presuda i odluka koje je donio Apelacioni sud. Utvrđujući da je žalba podnosilaca predstavke podnesena protiv presude Okružnog suda, a ne protiv presude Apelacionog suda, Kasacioni sud je proglasio žalbu nedopuštenom bez ispitivanja merituma.

Evropski sud je ponovio da su pravila koja reguliraju formalne korake koje treba preduzeti prilikom podnošenja žalbe usmjerena na osiguranje pravilnog provođenja pravde, kao i da stranke u sporu treba da očekuju da će se primjenjivati postojeća pravila. Međutim, sporna pravila, ili njihova primjena, ne bi trebala spriječiti lica koja podliježu zakonu da koriste dostupan pravni lijek. U tom kontekstu Evropski sud je ukazao na opasnost od „pretjeranog formalizma“, koji može biti u suprotnosti sa zahtjevom osiguranja praktičnog i efikasnog prava na pristup sudu prema članu 6. stav 1. Konvencije. 

Evropski sud je naglasio da podnosioci predstavke nisu direktno osporili presudu Okružnog suda pred Kasacionim sudom, već su se prvo žalili Apelacionom sudu, te da su tek nakon toga podnijeli reviziju Kasacionom sudu, kako je to propisano domaćim pravom. Također je istakao da je iz cijele žalbe podnosilaca predstavke bilo očigledno da se ona zapravo podnosi protiv odluke Apelacionog suda. Konkretno, Evropski sud je naglasio da su na naslovnoj stranici podnosioci predstavke naveli Apelacioni sud kao naziv suda koji je donio relevantnu odluku te naveli datum te odluke, da su priložili kopiju odluke Apelacionog suda, kao i dokaz da je kopija žalbe poslata Apelacionom sudu. Evropski sud je istakao da iako su se neki od argumenata sadržanih u žalbi podnosilaca predstavke zaista odnosili na presudu Okružnog suda, to nije iznenađujuće s obzirom na to da je odluka Apelacionog suda, koju su podnosioci predstavke osporili, potvrdila tu presudu, a to nije trebalo tumačiti kao konačan pokazatelj da se žalba podnosi protiv te presude. Na osnovu svega navedenog, Evropski sud je istakao da je Kasacionom sudu moralo biti jasno da je formulacija zaključnog dijela žalbe podnosilaca predstavke rezultat tipografske greške ili sličnog propusta. Međutim, uprkos mogućnosti prema članu 233. stav 3. ZGP-a da podnosiocima predstavke pruži priliku da isprave tu grešku, Kasacioni sud je bez ikakvog obrazloženja proglasio žalbu nedopuštenom. Evropski sud je zaključio da je Kasacioni sud pokazao „pretjerani formalizam“ primjenjujući zahtjeve iz člana 222. stav 1. i člana 233. stav 1. ZGP-a na posebno strog način i time nesrazmjerno i neopravdano ograničio pravo podnosilaca predstavke na pristup sudu, čime je došlo do kršenja člana 6. stav 1. Konvencije.