Osuđujuća presuda podnosiocu predstavke zbog proizvodnje dječije pornografije zasnovana na primjeni novog tumačenja relevantne zakonske odredbe kojim se ukida potreba za utvrđivanjem stvarnog rizika od širenja pornografskog sadržaja da bi to krivično djelo bilo ostvareno • Nova primjena zasnovana na razumnom evolutivnom tumačenju relevantne zakonske odredbe kompatibilnom s njenim tekstom i „u skladu sa suštinom krivičnog djela“ • Nema kršenja člana 7. Evropske konvencije
Činjenice i navodi podnosioca predstavke
Predmet se odnosi na osudu podnosioca predstavke iz 2020. godine za krivično djelo proizvodnje dječije pornografije prema članu 600-ter Krivičnog zakona.
Podnosilac predstavke je tokom krivičnog postupka tvrdio da krivično djelo prema tom članu zahtijeva dokaz o jasnom riziku da će pornografski sadržaj biti distribuiran, što u njegovom slučaju nije bilo dokazano. Tvrdio je da se njegovo ponašanje može, eventualno, klasificirati kao blaže krivično djelo posjedovanja pornografskog sadržaja prema članu 600-quarter Krivičnog zakona. Prilikom donošenja osuđujuće presude za teže krivično djelo Okružni sud se pozvao na presudu Zajedničkih odjeljenja Kasacionog suda iz 2018. godine, kojom je zauzet stav da nije potrebno dokazati postojanje specifičnog rizika da se pornografski sadržaj o kojem je riječ može distribuirati ili dijeliti.
Podnosilac predstavke se žalio protiv osuđujuće presude Okružnog suda tvrdeći, između ostalog, da je Kasacioni sud u svojoj presudi iz 2018. godine nepredvidivo odstupio od svoje prethodno ustaljene sudske prakse prema kojoj je član 600-ter stav 1. Krivičnog zakona zahtijevao da se u svakom slučaju utvrdi postojanje jasnog rizika od širenja pornografskog sadržaja jer bi se u nedostatku takvog rizika radnja proizvodnje dječije pornografije kvalificirala kao djelo obuhvaćeno odredbom člana 600-quarter Krivičnog zakona. Pozivajući se na član 7. Evropske konvencije, podnosilac predstavke je prigovorio da se, prema navedenom tumačenju, radnje koje su mu stavljene na teret nisu mogle kvalificirati kao krivično djelo propisano članom 600-ter stav 1. Krivičnog zakona jer nije bilo dokaza o postojanju rizika od širenja pornografskog sadržaja pronađenog u njegovom posjedu s obzirom na to da su fotografije već bile izbrisane i da on nije imao historiju pregledanja ili prodaje dječije pornografije putem interneta.
Apelacioni sud je odbio njegovu žalbu.
Kasacioni sud je u septembru 2022. godine odbio reviziju koju je izjavio podnosilac predstavke zbog pogrešne primjene prava. Kasacioni sud je utvrdio da tumačenje krivičnog djela predviđenog članom 600-ter stav 1. Krivičnog zakona, kako su ga utvrdila Zajednička odjeljenja 2018. godine i na šta su se pozivali nižestepeni sudovi, nije bilo nepredvidivo s obzirom na „širok semantički obim“ te odredbe. Kasacioni sud je također napomenuo da je do sličnog zaključka već došao u svojim presudama od 17. januara 2022. godine i 17. decembra 2021. godine.
Pozivajući se na član 7. Evropske konvencije (nema kazne bez zakona), podnosilac predstavke se pred Evropskim sudom žalio da je njegova osuda, na njegovu štetu, zasnovana na novom tumačenju zakona.
Ocjena Evropskog suda
Evropski sud je, prije svega, ponovio da član 7. Evropske konvencije nije nespojiv sa sudskim stvaranjem prava i ne zabranjuje postepeno pojašnjavanje pravila o krivičnoj odgovornosti putem sudskog tumačenja od slučaja do slučaja, pod uvjetom da je takav razvoj u skladu sa suštinom krivičnog djela i da se može razumno predvidjeti. U konkretnom slučaju, Evropski sud je ukazao da član 600-ter stav 1. Krivičnog zakona propisuje kažnjavanje svakoga ko koristeći maloljetnika proizvodi dječiju pornografiju bez ikakvog dodatnog izričitog zahtjeva. Također je ukazano da je ista radnja prepoznata kao krivično djelo koje su države dužne inkriminirati prema Konvenciji iz Lanzarotea i Direktivi 2011/93/EU. Stoga, krivično djelo nije tumačeno na način koji izlazi iz okvira formulacije relevantne zakonske odredbe.
Evropski sud se složio s Kasacionim sudom u pogledu stava da je rizik od širenja pornografskog materijala koji prikazuje maloljetnike inherentan samoj dostupnosti tehničkih uređaja. Štaviše, podijelio je zabrinutost Kasacionog suda u vezi s potrebom da se osigura adekvatna zaštita integriteta, dobrobiti i ličnog razvoja djece, te ponovio da je, kada je riječ o teškim djelima kao što je seksualno zlostavljanje djece, na državama članicama da osiguraju postojanje efikasnih krivičnopravnih odredbi. U konkretnom slučaju, podnosilac predstavke je možda bio žrtva nove primjene koncepta „izrade dječije pornografije“, prema kojem se taj koncept više ne ograničava na pornografiju namijenjenu trećim licima za upotrebu. Ipak, Evropski sud je smatrao da je takva primjena bila zasnovana na razumnom evolutivnom tumačenju člana 600-ter stav 1. Krivičnog zakona te u skladu s njegovim tekstom i „u skladu sa suštinom krivičnog djela“. Evropski sud, također, nije uočio nikakvo očigledno nepoštovanje zakona niti arbitrarnost u primjeni predmetnog zakona na podnosioca predstavke.
U vezi s tim, Evropski sud je primijetio da je materijal dječije pornografije pronađen na telefonu i računaru podnosioca predstavke, te da je Apelacioni sud, razmatrajući argument podnosioca predstavke da njegova osuda na osnovu člana 600-ter Krivičnog zakona nije bila predvidiva, konstatirao da je općepoznata činjenica da je rizik od širenja inherentan upotrebi sredstava pogodnih za širenje.
S obzirom na navedeno te imajući u vidu okolnosti konkretnog slučaja, Evropski sud je utvrdio da tumačenje i primjena domaćeg prava u okviru domaćih sudova nisu doveli do posljedica koje su nespojive s Evropskom konvencijom.
