Efikasna istraga • Sloboda vjeroispovijesti • Pozitivne obaveze • Diskriminacija • Zastara • Prekid postupka • Vjerska mržnja • Povreda člana 3. u vezi sa članom 14. Evropske konvencije • Povreda člana 9. u vezi sa članom 14. Evropske konvencije

Činjenice i navodi podnosilaca predstavke

Podnosioce predstavke je 15. marta 2016. godine, u vrijeme kada su posjećivali kuće u ime Jehovinih svjedoka, fizički napao S., nanijevši im tom prilikom tjelesne ozljede.

Podnosioci predstavke su podnijeli formalnu prijavu kojom su tražili pokretanje krivičnog postupka protiv S. koji ih je napao dok su propagirali svoja vjerska uvjerenja. S. je izjavio policiji da je mislio da se radi o prevarantima jer je vidio televizijsku reportažu o „prevarantima“.

Tokom istrage koja je uslijedila jedna od svjedokinja je, između ostalog, izjavila da je od komšija čula da je S. napao dvije žene koje su dijelile vjersku literaturu i da ju je S. zamolio da istražiocu kaže da su podnosioci predstavke prevaranti.

S. je optužen za „nanošenje lakših povreda koje su prouzrokovale kratkotrajno oštećenje zdravlja“ i za „nanošenje povreda srednje težine“. Podnosioci predstavke su tražili da se optužbe izmijene i da se djelo prekvalificira u djelo motivirano vjerskim predrasudama. Istražilac i tužilac su odbili zahtjev.

Okružni sud u Čuguivskom (prvostepeni sud) donio je 11. oktobra 2016. godine osuđujuću presudu protiv S. izrekavši mu kaznu zatvora u trajanju od dvije godine.

Prvostepeni sud je u obrazloženju presude, između ostalog, naveo da tokom istrage i suđenja nisu prikupljeni dokazi koji bi pokazali da je S. počinio napad na osnovu vjerske netrpeljivosti.

Podnosioci predstavke su izjavili žalbu tražeći da se donese odluka kojom će se optuženi smatrati krivično odgovornim za krivično djelo vjerske netrpeljivosti.

Regionalni apelacioni sud u Harkovu je 27. jula 2017. godine poništio osuđujuću presudu i vratio predmet na ponovno suđenje. Ponovno suđenje je započelo 9. oktobra 2017. godine. U periodu od 2018. do 2020. godine predmet je u više navrata dodjeljivan novim sudijama (zbog penzioniranja i bolesti sudija). Na suđenjima od 2. oktobra 2019. godine i 19. januara 2021. godine ponovo su, u skladu s domaćim pravom, ispitani svi dokazi, kao i iskazi brojnih svjedoka.

Sud je, na zahtjev S., 22. marta 2021. godine obustavio postupak zbog zastarjelosti od pet godina. Sud je naveo da, iako je S. propustio sudsko ročište od 10. marta 2021. godine, ne može se smatrati da je izbjegavao suđenje budući da je od 9. do 17. marta 2021. godine bio hospitaliziran, te zbog toga tok zakonskog zastarnog roka nije suspendiran. Sud nije ispitao građansku tužbu podnosilaca predstavke smatrajući da se ona može odobriti samo ako S. bude osuđen, što nije bio slučaj.

Podnosioci predstavke su se žalili iznova osporavajući odbijanje prekvalifikacije krivičnog djela, te su tvrdili da je S. propustio sudsko ročište bez opravdanja jer hipertenzija, zbog koje je navodno bio hospitaliziran, nije zahtijevala hospitalizaciju. Podnosioci predstavke su također tvrdili da je sud morao ispitati građansku tužbu u meritumu uprkos obustavljanju postupka.

Apelacioni sud u Harkovu je potvrdio odluku o obustavljanju postupka.

Pozivajući se na čl. 3, 9, 13. i 14. Evropske konvencije, podnosioci predstavke su se pred Evropskim sudom žalili zbog propusta domaćih vlasti da provedu efikasnu istragu o napadu na njih, za koji su tvrdili da je bio motiviran vjerskim predrasudama.

Odluka Evropskog suda

a)    Član 3. u vezi sa članom 14. Evropske konvencije

Evropski sud je naveo da je slučaj podnosilaca predstavke bio prilično jednostavan s obzirom na to da je S. na samom početku postupka priznao napad na njih, te da su saslušani mnogi svjedoci koji su svjedočili da je S. i u drugim prilikama pokazivao neprijateljstvo motivirano religijom. Ipak, prema mišljenju Evropskog suda, vlasti su odugovlačile postupak do te mjere da su dozvolile da istekne zastarni rok. Evropski sud je naglasio da se svrha pružanja efikasne zaštite od zlostavljanja ne može postići kada se krivični postupak obustavi zbog činjenice da je krivično gonjenje zastarjelo kao rezultat nedostataka u postupanju nadležnih državnih organa.

Evropski sud je naglasio da vlasti nisu obrazložile svoju odluku da ne pokreću krivično gonjenje za nasilje motivirano religijom, osim što su općenito navele da nedostaju konkretni dokazi o vjerskom motivu. Prema mišljenju Evropskog suda, domaći sudovi nisu obrazložili ni zašto su preferirali iskaz S. u odnosu na iskaz podnosilaca predstavke, posebno imajući u vidu da se izjava S. mogla posmatrati s posebnom sumnjom s obzirom na to da u spisu postoje naznake da je pokušao utjecati na svjedoke kako bi podržao taj iskaz.

Evropski sud je utvrdio da domaće vlasti nisu na odgovarajući način ispitale osnovane navode o vjerskom motivu nasilja. Pri tome su, prema mišljenju Evropskog suda, neprihvatljivo koristile opću formulaciju o „iznenadnom pojavljivanju neprijateljstva“ i nisu razmotrile mogućnost postojanja kombiniranog motiva, odnosno istovremenog utjecaja situacijskih okolnosti i predrasude prema pripadnosti žrtve određenoj grupi. Stoga je Evropski sud utvrdio povredu člana 3. u vezi sa članom 14. Evropske konvencije.

b)    Član 9. u vezi sa članom 14. Evropske konvencije

Podnosioci predstavke su se žalili da je neprovođenje djelotvorne istrage o mogućem vjerskom motivu napada predstavljalo kršenje člana 9. u vezi sa članom 14. Evropske konvencije.

Evropski sud je utvrdio da su aktivnosti podnosilaca predstavke, koje se odnose na širenje doktrine i literature Jehovinih svjedoka, obuhvaćene zaštitom člana 9. Evropske konvencije budući da se njime štiti i prenošenje informacija o određenim vjerskim uvjerenjima drugima. 

Evropski sud je naveo da su u okolnostima konkretnog slučaja postojale prima facie indikacije da je napad na podnosioce predstavke bio motiviran njihovom religijom i njihovim vjerskim djelovanjem, te da je stoga država imala pozitivnu obavezu da, u skladu sa članom 9. Evropske konvencije, preduzme odgovarajuće mjere radi njihove zaštite. Prema sudskoj praksi Evropskog suda, ta obaveza je podrazumijevala provođenje brze i djelotvorne istrage koja je mogla razjasniti mogući motiv mržnje iza napada.

Navedeni razlozi bili su dovoljni Evropskom sudu da utvrdi da tužena država nije ispunila svoje pozitivne obaveze te je utvrdio da je došlo do povrede člana 9. u vezi sa članom 14. Evropske konvencije.