Krivična optužba – utvrđivanje

S obzirom na to da je cilj izrečene kazne u prekršajnom postupku prevencija i da predstavlja znatnu sumu novca, takva prekršajna djela spadaju u djelokrug člana 6. Evropske konvencije prema sudskoj praksi Evropskog suda za ljudska prava.
• Odluka broj U 19/00 od 4. maja 2001. godine, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 27/01

Postupak u kojem su apelanti proglašeni krivim za privredni prestup zasnovan je na zakonodavnoj regulativi koja je, u suštini, po svojoj prirodi krivična. Novčana kazna nametnuta apelantima je veliki novčani iznos. Uzimajući u obzir sve relevantne faktore, zaključeno je da apelanti imaju pravo na ukupnu proceduralnu zaštitu, koja je na raspolaganju pri utvrđivanju krivične optužbe iz člana 6. Evropske konvencije.
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 223/02 od 23. jula 2004. godine, stav 20, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 43/04, postupak utvrđivanja odgovornosti za privredni prestup

Obrnuto tumačenje člana 6. Evropske konvencije, prema kojem bi se pravo na pravičan postupak garantiralo i nekome ko traži utvrđivanje osnovanosti krivične optužbe protiv drugog lica, prevazilazilo bi okvire tumačenja člana 6. Evropske konvencije.
• Odluka o dopustivosti broj AP 408/04 od 18. januara 2005. godine, stav 11, obustava istrage u krivičnom postupku u kojem je apelant oštećeni

Da bi se odredilo da li je suštinski karakter legislativne sheme krivični,  sudovi moraju razmotriti niz faktora, uključujući posebno: a) Da li je cilj ili jedan od ciljeva relevantnih zakona sprečavanje ili kažnjavanje određenog ponašanja; b) Ako postoji cilj sprečavanja ili kažnjavanja, da li on implicira ponašanje koje treba biti spriječeno ili kažnjeno (naprimjer, nepoštenje ili nebriga) i c) Koja visina kazne se može nametnuti za sankcionirano djelo"
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 437/04 od 23. marta 2005. godine, stav 18, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 32/05, plaćanje novčane kazne zbog vrijeđanja suda, nema povrede člana 6. Evropske konvencije i člana II/3.e) Ustava BiH

Gledano sa stanovišta sudske prakse u vezi sa članom 6. stav 1. Evropske konvencije, legislativna regulativa u vezi sa konkretnim predmetom je, u suštini, krivična po svojoj prirodi [...]. Uzimajući u obzir relevantne faktore, Ustavni sud je zaključio da apelant ima pravo na ukupnu proceduralnu zaštitu koja je na raspolaganju pri utvrđivanju „krivične optužbe" iz člana 6. Evropske konvencije.
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 437/04 od 23. marta 2005. godine, stav 19, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 32/05, plaćanje novčane kazne zbog vrijeđanja suda, nema povrede člana 6. Evropske konvencije i člana II/3.e) Ustava BiH;
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 508/04 od 23. marta 2005. godine, stav 18, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 32/05, plaćanje novčane kazne zbog saobraćajnog prekršaja, nema povrede člana 6. Evropske konvencije i člana II/3.e) Ustava BiH;
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 530/04 od 18. januara 2005. godine, stav 23, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 42/05, plaćanje novčane kazne zbog kršenja obaveze uplate poreza, nema povrede člana 6. Evropske konvencije i člana II/3.e) Ustava BiH;
• Odluka o meritumu broj AP 599/04 od 13. oktobra 2005. godine, stav 24, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 17/06, prekršajni postupak, optuženo (pravno lice) nije zastupalo ovlašteno lice, povreda člana 6. Evropske konvencije i člana II/3.e) Ustava BiH

Disciplinski postupak protiv sudija i tužilaca koji vodi VSTV je po svojoj prirodi krivični.
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 633/04 od 27. maja 2005. godine, st. 20-29, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 73/05;
• Odluka o meritumu broj AP 662/04 od 20. decembra 2005. godine, stav 27, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 41/06, disciplinski postupak protiv sudije koji se vodi pred VSTV, nema povrede člana 6. Evropske konvencije i člana II/3.e) Ustava BiH

„Krivična optužba" je autonomni koncept, to jest neko djelo koje je u domaćem zakonu klasificirano kao prekršaj može, ipak, pokrenuti pitanje krivične optužbe u smislu člana 6. stav 1. Evropske konvencije iako je suštinski karakter legislativne sheme prema svojoj prirodi prije krivičan nego građanski - da bi se omogućilo da država ne može izbjeći obavezu da osigura pravičan postupak jednostavnim klasificiranjem nekog djela prekršajnim u svom zakonodavstvu.
• Odluka o meritumu broj AP 2078/05 od 12. aprila 2006. godine, stav 25, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 7/07, oduzimanje vozila zbog carinskog prekršaja

Ocjena da li je neka optužba „krivična" u smislu značenja iz člana 6. Evropske konvencije daje se na osnovu kriterija: klasificiranje prema zakonodavstvu, priroda prekršaja i priroda i strogost kazne (vidi, Evropski sud za ljudska prava, Engel i dr. protiv Holandije, presuda od 8. juna 1976. godine). Ovi kriteriji ne moraju biti kumulativno ispunjeni. Priroda prekršaja uključuje dva potkriterija: obim prekršene norme i svrhu kazne, koji moraju biti kumulativno ispunjeni.
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 2468/05 od 21. decembra 2006. godine, stav 21, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 38/07, prekršajni postupak

Svrha kažnjavanja za povrede pravila ponašanja u izbornom procesu, iako nije jasno definirana u Izbornom zakonu, usmjerena je na sprečavanje djelatnosti kojima se može ugrozitiizborniproces, sprečavanjeeventualnihpovredajavnogporetka, onemogućavanje ograničenja slobode izražavanja (član 7.3. stav 1. tačka 7), jačanje morala i utjecaj na razvijanje odgovornosti i discipline. Ustavni sud smatra da sve ovo upućuje na to da se radi o „krivičnoj" optužbi prije nego o disciplinskoj sankciji.
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 952/05 od 8. jula 2006. godine, stav 20, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 87/06, izbori;
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 41/07 od 14. oktobra 2009. godine, stav 24, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 4/10

Ustavni sud zapaža da apelant ne osporava odluku kojom je direktno odlučeno o krivičnoj optužbi. Apelacija nije usmjerena niti na vrstu, niti na visinu izrečene kazne, što su činjenice koje Ustavni sud, u pravilu, ne razmatra pri odlučivanju o kršenju prava na pravično suđenje, već je usmjerena protiv odluke kojom je izrečena novčana kazna zamijenjena kaznom zatvora. Međutim, Ustavni sud smatra da su i na ovaj slučaj primjenjivi član II/3.e) Ustava Bosne i Hercegovine i član 6. stav 1. Evropske konvencije. Naime, apelacija se odnosi na primjenu materijalnog prava u aspektu izvršenja sankcije izrečene prilikom odlučivanja o krivičnoj optužbi protiv apelanta, pa Ustavni sud zaključuje da se, ustvari, radi o jedinstvenom postupku „utvrđivanja krivične optužbe", jer odluka o dopuštenosti izvršenja ili zastarjelosti izvršenja izrečene kazne predstavlja sastavni dio suđenja, odnosno utvrđivanja krivične optužbe.
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 2402/08 od 25. marta 2011. godine, stav 24, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 81/11, krivični postupak, zamjena kazne zatvora novčanom kaznom, utvrđena povreda člana 6. Evropske konvencije i člana II/3.e) Ustava BiH;
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 2809/12 od 24. maja 2013. godine, st. 21. i 22, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 77/13

Imajući u vidu da se u konkretnom slučaju radi o prekršajnom postupku, Ustavni sud ističe da se, s tim u vezi, prvenstveno, postavlja pitanje primjenjivosti člana II/3.e) Ustava Bosne i Hercegovine i člana 6. Evropske konvencije u konkretnom slučaju, odnosno pitanje da li se radi o „krivičnoj" optužbi protiv apelantice u smislu člana 6. Evropske konvencije. Ustavni sud podsjeća na opći stav u pogledu ocjene da li je neka optužba „krivična" u smislu značenja iz člana 6. Evropske konvencije, koji polazi od sljedećih kriterija: klasificiranje prema zakonodavstvu, priroda prekršaja i priroda i strogost kazne (vidi, Evropski sud za ljudska prava, Escoubet protiv Belgije [GC], broj predstavke 26780/95, stav 32, ECHR 1999-VII). Isto tako, ovi kriteriji su općenito alternativne prirode i oni ne moraju biti kumulativno ispunjeni: da bi se primijenio član 6. Evropske konvencije u pogledu „krivične" optužbe, dovoljno je da prekršaj u konkretnom slučaju bude po svojoj prirodi „krivični" sa stajališta Evropske konvencije, ili da se radi o prekršajno odgovornom licu kojem se može izreći sankcija koja po svojoj prirodi i visini spada općenito u „krivičnu" sferu. Međutim, to ne sprečava upotrebu kumulativnog pristupa u kojem zasebna analiza svakog kriterija ne omogućava donošenje jasnog zaključka u pogledu postojanja „krivične" optužbe (vidi, Evropski sud za ljudska prava, Garyfallou AEBE protiv Grčke, presuda od 24. septembra 1997, stav 33, Izvještaji o presudama i odlukama 1997-V, Jussila protiv Finske [GC], broj predstavke 73053/01, st. 30. i 31, ECHR 2006-XIII, i Zaicevs protiv Latvije, broj predstavke 65022/01, stav 31, ECHR 2007-IX). Dalje, Ustavni sud ukazuje da, prema praksi Evropskog suda za ljudska prava, čak i lakši saobraćajni prekršaj konstituira „krivično djelo" za potrebe člana 6. Evropske konvencije (vidi, Evropski sud za ljudska prava, Öztürk v. Njemačka, presuda od 21. februara 1984. godine, Serija A broj 73, str. 17-21, st. 46-54, i Falk protiv Holandije, odluka o dopustivosti od 19. oktobra 2004. godine, broj predstavke 66273/01). Primjera radi, Evropski sud za ljudska prava je u navedenom predmetu Falk protiv Holandije zaključio da postupak i izrečena  novčana  kazna  podnosiocu  predstavke  u  iznosu od 108,91 euro, kojom je kažnjen (kao vlasnik automobila) zbog oduzimanja prava prvenstva pješaku koji je prelazio pješački prelaz, predstavlja lakši saobraćajni prekršaj i uživa garancije iz člana 6. Evropske konvencije (vidi, ibid., Falk protiv Holandije). Analogno navedenom primjeru iz prakse Evropskog suda za ljudska prava, te polazeći od navedenih općih kriterija, Ustavni sud zaključuje da se i u konkretnom slučaju, s obzirom na obim prekršene norme i svrhu sankcije, radi o „krivičnoj optužbi", odnosno da je u konkretnom slučaju član 6. Evropske konvencije primjenjiv.
• Odluka o dopustivosti broj AP 716/09 od 26. januara 2012. godine, stav 13, prekršajni postupak

Ustavni sud primjećuje da u konkretnom predmetu apelant osporava rješenje kojim se ne utvrđuje krivična optužba protiv njega, nego mu se, privremeno, do okončanja postupka, zabranjuje raspolaganje imovinom. Ustavni sud zapaža da je u konkretnom slučaju privremena mjera donesena u toku istrage i da je njen primarni cilj bio, kako to proizlazi iz rješenja Suda BiH, da se osigura u početnoj fazi postupka da se on provede do kraja, bez opasnosti da imovina za koju se sumnja da je stečena krivičnim djelom bude otuđena, u skladu sa odredbama čl. 65. i 73. ZKPBiH, odnosno čl. 110, 110.a i 111. KZBiH. Ustavni sud zapaža da se, prema relevantnim odredbama ZKPBiH, imovinska korist stečena krivičnim djelom „oduzima sudskom odlukom kojom je utvrđeno da je krivično djelo učinjeno" (član 110. KZBiH), te da u predmetnom slučaju do eventualnog oduzimanja apelantove imovine može doći tek u slučaju da se utvrdi apelantova krivična odgovornost za krivična djela za koja je osumnjičen. Stoga, Ustavni sud smatra da su osporene odluke donesene na privremenoj osnovi, dakle, da imaju privremeni karakter i da ne postoje naznake da su navedena rješenja u smislu stavova Evropskog suda i Ustavnog suda imala bilo kakav utjecaj na apelantov krivični dosje, zbog čega se ne mogu smatrati kao odluke kojima se odlučuje o utvrđivanju krivične optužbe protiv apelanta u smislu člana 6. stav 1. Evropske konvencije. Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud smatra da pitanje pravičnosti ovog postupka ne ulazi u domen člana 6. Stav 1. Evropske konvencije, niti u domen člana II/3.e) Ustava Bosne i Hercegovine, zbog čega je apelacija u odnosu na apelantove navode o kršenju ovog prava ratione materiae inkompatibilna sa Ustavom Bosne i Hercegovine i Evropskom konvencijom.
• Odluka o dopustivosti i meritumu broj AP 2753/13 od 30. septembra 2015. godine, st. 37. i 38, objavljena u „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine" broj 83/15, krivični postupak, privremena mjera zabrane otuđenja i raspolaganja imovinom

Copyrights @ 2021 Ustavni sud BiH Sva prava zadržana.