Ustavni sud Bosne i Hercegovine u Vijeću od pet sudija, u sastavu: predsjenik Miodrag Simović, potpredsjednice Valerija Galić i Seada Palavrić i sudije Krstan Simić i Mirsad Ćeman, na sjednici održanoj 14. oktobra 2009. godine, u predmetu broj AP-1483/07, rješavajući apelaciju Osmana Kuduzovića, na osnovu člana VI/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine, člana 16. stav 2. i člana 59. stav 2. alineja 1. Pravila Ustavnog suda Bosne i Hercegovine («Službeni glasnik Bosne i Hercegovine» br. 60/05, 64/08 i 51/09), donio je

ODLUKU  O  DOPUSTIVOSTI

Odbacuje se kao nedopuštena apelacija Osmana Kuduzovića podnesena protiv presude Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine broj 070-0-Rev-06-001020 od 3. aprila 2007. godine i presude Kantonalnog suda u Bihaću broj Rsž-726/05 od 9. juna 2006. godine, zbog toga što je očigledno (prima facie) neosnovana.

OBRAZLOŽENJE

1.                  Osman Kuduzović (u daljnjem tekstu: apelant) iz Velike Kladuše, kojeg zastupa Ibrahim Kadić, advokat iz Velike Kladuše, podnio je 22. maja 2007. godine apelaciju Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Ustavni sud) protiv presude Vrhovnog suda Federacije Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Vrhovni sud) broj 070-0-Rev-06-001020 od 3. aprila 2007. godine i presude Kantonalnog suda u Bihaću (u daljnjem tekstu: Kantonalni sud) broj Rsž-726/05 od 9. juna 2006. godine.

2.                  Apelant je Općinskom sudu u Velikoj Kladuši (u daljnjem tekstu: Općinski sud) 20. oktobra 2000. godine podnio tužbu protiv JP BH Pošta DOO Sarajevo-Centar pošta Bihać (u daljnjem tekstu: tuženi) radi utvrđenja i isplate neisplaćenih plaća. Odlučujući o zahtjevu apelanta, Općinski sud je donio presudu broj RS-32/04 od 16. juna 2005. godine kojom je u stavu I dispozitiva presude utvrdio da je nezakonita odluka o prestanku radnog odnosa tuženog kojom je apelantu prestao radni odnos 30. septembra 1993. godine. Stavom II dispozitiva presude obavezan je tuženi da apelanta vrati na posao, na radno mjesto šalterskog radnika ili na drugo radno mjesto u skladu sa njegovom školskom spremom a stavom III je obavezan da apelantu isplati naknadu plaća za vrijeme nezakonitog otkaza počev od 1. januara 1996. godine do 1. februara 2005. godine u iznosu od 57.170,10 KM.

3.                   U obrazloženju presude, Općinski sud je naveo da je nakon podnošenja tužbe 20. oktobra 2000. godine, sudski postupak prekinut i spis dostavljen Kantonalnoj komisiji za implementaciju člana 143. Zakona o radu, koja je rješenjem od 26. marta 2003. godine usvojila žalbu apelanta, utvrdila mu status zaposlenika na čekanju posla i tuženom naložila da apelantu uspostavi radno-pravni status od momenta javljanja na posao, 24. decembra 1999. godine. Navedeno rješenje je, kako je dalje navedeno, postalo izvršno 17. oktobra 2003. godine, nakon čega je tuženi donio rješenje prema kojem apelantu radni odnos prestaje 5. maja 2000. godine, a za vrijeme čekanja posla od 24. decembra 1999. godine do 5. maja 2000. godine apelantu je priznato pravo na naknadu plaće u iznosu od 356,00 KM i pravo na otpremninu u iznosu od 1.225,20 KM. Navedene obaveze prema apelantu tuženi je izvršio. Općinski sud je kao nespornu utvrdio činjenicu da je apelantu u radnoj knjižici kao datum prestanka radnog odnosa upisan datum 30. septembar 1993. godine, a utvrdio je i činjenicu da bi apelant da je radio kod tuženog od 1. januara 1996. godine pa do 1. februara 2005. godine sa minulim radom ostvario plaću u iznosu od 57.170,10 KM. Sud je u konkretnom slučaju primijenio Zakon o osnovnim pravima iz radnog odnosa koji je važio u vrijeme prestanka radnog odnosa apelanta a kako je tokom postupka utvrdio da prestanak nije u skladu sa tada važećim propisima, udovoljio je zahtjevu apelanta.

4.                  Odlučujući o žalbi tuženog, Kantonalni sud je donio presudu broj Rsž-726/05 od 9. juna 2006. godine, kojom je žalbu uvažio, prvostepenu presudu u dijelu  u kojem je utvrđeno da je nezakonita odluka o prestanku radnog odnosa apelantu ukinuo i tužbu apelanta odbacio. U preostalom dijelu (stav II i III dispozitiva), prvostepena presuda je preinačena i tužbeni zahtjev u cijelosti odbijen. Kantonalni sud je ocijenio da je prvostepeni sud pobijanu odluku donio na osnovu pogrešne primjene materijalnog prava i uz povredu odredaba parničnog postupka. U pogledu osnovanosti žalbenog prigovora koji se odnosi na neblagovremenost tužbe, Kantonalni sud je naveo da je u prvostepenom postupku nesporno utvrđeno da je povreda prava iz radnog odnosa apelanta nastala 30. septembra 1993. godine kada je sačinjeno rješenje o prestanku radnog odnosa koje apelantu nikad nije dostavljeno. Nesporno je takođe utvrđeno da se apelant 1996. godine javio na oglas kod tuženog za povrat na posao te da po oglasu nije vraćen zbog čega je u skladu sa odredbama Zakona o radu u decembu 1999. godine podnio zahtjev za uspostavu radno-pravnog statusa. S obzirom da u konkretnoj situaciji apelant nije primio rješenje o prestanku radnog odnosa, rok za podnošenje tužbe računa se od momenta saznanja za povredu iz radnog odnosa. Kako je činjenicu saznanja za povredu iz radnog odnosa nesporno utvrdio prvostepeni sud  ističući da je apelant za povredu saznao 1996. godine (odnosno najkasnije 1998. godine) a tužbu sudu podnio 20. oktobra 2000. godine, po mišljenju Kantonalnog suda tužba je apsolutno neblagovremena. U tom kontekstu, Kantonalni sud je naveo odredbu člana 83. Zakona o osnovnim pravima iz radnog odnosa koji je bio na snazi u vrijeme kada je apelantu povrijeđeno pravo iz radnog odnosa (rok za podnošenje tužbe 45 dana od dana saznanja za povredu) kao i odredbu člana 45. Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o radu (jednogodišnji rok za podnošenje tužbe) koji je u pogledu rokova povoljniji za apelanta, nakon čega je donio odluku da je tužba apsolutno neblagovremena. Kantonalni sud je dalje naveo da pravna sudbina zahtjeva za plaćanje naknade neostvarene plaće i vraćanja na posao izravno zavisi o utvrđenju zakonitosti odnosno nezakonitosti odluke o prestanku radnog odnosa, zbog čega je preostali dio tužbenog zahtjeva odbio.

5.                  Povodom revizije apelanta izjavljene protiv drugostepene presude, Vrhovni sud je donio presudu broj 070-0-Rev-06-001020 od 3. aprila 2007. godine, kojom je reviziju odbio. U obrazloženju presude, Vrhovni sud je istakao da je utvrđenja prvostepenog suda prihvatio drugostepeni sud iz kojih proizilazi da je nakon uspostave radno-pravnog statusa prema rješenju Kantonalne komisije za implementaciju člana 143. Zakona o radu, koje je postalo izvršno 23. aprila 2003. godine, tuženi ispunio svoje obaveze prema apelantu. U nastavku parnice, apelant je istakao nove zahtjeve u pogledu kojih je drugostepeni sud pravilno postupio, jer je nesporno da je apelant za odluku o prestanku radnog odnosa saznao na osnovu obavijesti tuženog koju je primio 2001. godine. Kako je poništenje te odluke tražio podneskom kojeg je predao sudu 18. maja 2004. godine, proizilazi da nije ispoštovao jednogodišnji rok u kojem je takav zahtjev mogao postaviti, a koji je prekluzivne naravi.  S obzirom da pravna sudbina preostalih zahtjeva izravno zavisi o utvrđenju zakonitosti odnosno nezakonitosti odluke o prestanku radnog odnosa, pravilno je po mišljenju Vrhovnog suda drugostepeni sud primijenio materijalno pravo kada je te zahtjeve odbio.

6.                  Apelant smatra da mu je presudama Vrhovnog suda i Kantonalnog suda povrijeđeno pravo na pravično suđenje iz člana II/3. e) Ustava Bosne i Hercegovine i člana 6. stav 1 Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (u daljnjem tekstu: Evropska konvencija) i pravo na nediskriminaciju iz člana II/4. Ustava Bosne i Hercegovine i člana 14. Evropske konvencije. U vezi sa kršenjem prava na pravično suđenje, apelant je istakao da je neosnovano i nezakonito teret dokazivanja činjenica u pogledu saznanja za povredu iz radnog odnosa prebačen na njega pri čemu nije sankcionisano očigledno nezakonito postupanje tuženog. Narušen je princip jednakosti i ravnopravnosti stranaka u postupku, jer sudovi umjesto da od tuženog zahtijevaju da pokaže odluku za koju tvrdi da postoji, od njega zahtijevaju da dokaže kada je saznao za odluku koja ne postoji.   

7.                  Pri ispitivanju dopustivosti apelacije Ustavni sud je pošao od odredaba člana VI/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine, člana 16. stav 2. Pravila Ustavnog suda.

            Član VI/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine glasi:

            Ustavni sud, također, ima apelacionu nadležnost u pitanjima koja su sadržana u ovom ustavu  kad ona postanu predmet spora zbog presude bilo kojeg suda u Bosni i Hercegovini.

            Član 16. stav 2. Pravila Ustavnog suda glasi:

Ustavni sud će odbaciti apelaciju kao očigledno (prima facie) neosnovanu kada utvrdi da ne postoji opravdan zahtjev stranke u postupku, odnosno da predočene činjenice ni na koji način ne mogu opravdati tvrdnju da postoji kršenje Ustavom zaštićenih prava i/ili kada se za stranku u postupku utvrdi da ne snosi posljedice kršenja Ustavom zaštićenih prava, tako da je ispitivanje merituma apelacije nepotrebno.

8.                  Ustavni sud, u fazi ispitivanja dopustivosti predmeta, mora utvrditi između ostalog i da li su ispunjeni uslovi za meritorno odlučivanje koji su nabrojani u članu 16. stav 2. Pravila Ustavnog suda. U vezi s tim, Ustavni sud ukazuje da prema vlastitoj jurisprudenciji i praksi Evropskog suda za ljudska prava u daljnjem tekstu: Evropski sud) apelant mora navesti povredu svojih prava koje štiti Ustav Bosne i Hercegovine i ove povrede moraju djelovati vjerovatno. Apelacija je očigledno neosnovana ukoliko joj manjkaju prima facie dokazi koji, sa dovoljnom jasnoćom pokazuju da je navedena povreda ljudskih prava i sloboda moguća (vidi Evropski sud, Vanek protiv Slovačke presuda od 31. maja 2005. godine, aplikacija broj 53363/99 i Ustavni sud, odluka broj AP156/05 od 18. maja 2005. godine), te ako činjenice u odnosu na koje se podnosi apelacija očigledno ne predstavljaju kršenje prava koje apelant navodi, tj. ako apelant nema «opravdan zahtjev» (vidi Evropski sud, Mezőtúr-Tiszazugi Vízgazdálkodási Társulat protiv Mađarske, presuda od 26. jula 2005. godine, aplikacija broj 5503/02), kao i kad se utvrdi da apelant nije «žrtva» kršenja Ustavom zaštićenih prava.

9.                  U vezi sa navodima o kršenju prava na pravično suđenje, Ustavni sud primjećuje da se apelant u suštini žali na pogrešnu primjenu materijalnog prava od strane Kantonalnog i Vrhovnog suda. S tim u vezi, Ustavni sud podsjeća ističe da prema praksi Evropskog suda i Ustavnog suda, nije zadatak ovih sudova da preispituju zaključke redovnih sudova u pogledu činjeničnog stanja i primjene materijalnog prava (vidi Evropski sud, Pronina protiv Rusije, odluka o dopustivosti od 30. juna 2005. godine, aplikacija broj 65167/01, osim u slučajevima u kojima su odluke redovnih sudova povrijedile ustavna prava (pravo na pravično suđenje, pravo na pristup sudu, pravo na djelotvoran pravni lijek i dr.). Ustavni sud nije nadležan supstituirati redovne sudove u procjeni činjenica i dokaza, već je općenito zadatak redovnih sudova da ocijene činjenice i dokaze koje su izveli (vidi Evropski sud, Thomas protiv Ujedinjenog Kraljevstva, presuda od 10. maja 2005. godine, aplikacija broj 19354/02). Zadatak Ustavnog suda je da ispitati je li postupak u cjelini bio pravičan na način na koji to zahtijeva član 6. stav 1. Evropske konvencije, te krše li odluke redovnih sudova ustavna prava (vidi Ustavni sud, Odluka broj AP  20/05 od 18. maja 2005. godine). Također, u okviru apelacione nadležnosti Ustavni sud se bavi isključivo pitanjem eventualne povrede ustavnih prava ili prava iz Evropske konvencije u postupku pred redovnim sudovima, odnosno u konkretnom slučaju zadatak Ustavnog suda je da ispita je li postupak u cjelini bio pravičan na način na koji to zahtijeva član 6. stav 1. Evropske konvencije (vidi Ustavni sud, Odluka broj AP 20/05 od 18. maja 2005. godine).

10.              U konkretnom slučaju, Ustavni sud zapaža da su Kantonalni i Vrhovni sud, odlučujući po žalbi i reviziji utvrdili da je prvostepena presuda donesena na osnovu pogrešne primjene materijalnog prava i uz povredu odredaba parničnog postupka.  U tom smislu, Kantonalni sud je istakao da se na blagovremenost tužbe u radnom sporu pazi po službenoj dužnosti i u svakoj fazi postupka. Kako je u konkretnom slučaju nesporno utvrđeno da je apelant 2001. godine saznao za povredu iz radnog odnosa, a da je poništenje odluke o prestanku radnog odnosa zahtijevao tek 2004. godine, proizašao je zaključak da je tužba od 20. oktobra 2000. godine, podnesena izvan zakonom propisanog roka, dakle da je neblagovremena. S obzirom da se radi o roku koji je prekluzivnog karaktera, a to znači da se zbog neblagovremenog obraćanja sudu gubi i samo pravo, apelantov zahtjev za utvrđenje nezakonitosti odluke o prestanku radnog odnosa odbačen je kao neblagovremen. Kako preostali zahtjevi koji su se odnosili na povratak na posao i isplatu plaća dijele pravnu sudbinu glavnog zahtjeva, i ti zahtjevi su odbijeni kao neosnovani.

11.              Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud suprotno navodima apelacije smatra da presude Kantonalnog i Vrhovnog suda ne ostavljaju utisak bilo kakve proizvoljnosti, već sadrže jasne i konzistentne razloge u pogledu neosnovanosti tužbenog zahtjeva. Stoga, imajući u vidu stav naveden u tački 9. (ibid., Pronina, stav 4.), Ustavni sud u konkretnom slučaju neće ulaziti u ispitivanje načina na koji su Kantonalni i Vrhovni sud primijenili materijalno pravo i stoga, u vezi sa navodima apelanta o kršenju prava na pravično suđenje nema ništa što ukazuje da apelant ima “opravdan zahtjev” koji pokreće pitanja iz člana II/3.e) Ustava Bosne i Hercegovine i člana 6. stav 1. Evropske konvencije koja bi trebalo meritorno ispitati. Ustavni sud zaključuje da su navodi apelanta o kršenju prava na pravično suđenje očigledno (prima facie) neosnovani.

12.              Apelant se poziva i na povredu prava na zabranu diskriminacije iz člana 14. Evropske konvencije u vezi sa pravom na pravično suđenje. S tim u vezi, Ustavni sud ističe da aplenat nije na te okolnosti dostavio niti jedan relevantan dokaz. Ustavni sud zaključuje da u apelaciji manjkaju prima facie dokazi koji sa dovoljnom jasnoćom pokazuju da je navedena povreda ljudskih prava i sloboda moguća, pa su ovi apelantovi navodi očigledno (prima facie) neosnovani.

13.               Imajući u vidu odredbu člana 16. stav 2. Pravila Ustavnog suda,  prema kojoj će se apelacija odbaciti kao nedopuštena ukoliko je očigledno (prima facie) neosnovana, Ustavni sud je odlučio kao u dispozitivu ove odluke.

14.              U skladu sa članom VI/4. Ustava Bosne i Hercegovine, odluke Ustavnog suda su konačne i obavezujuće.

                                                                                                Predsjednik

                                                                                                Ustavnog suda Bosne i Hercegovine

 

                                                                                                prof. dr. Miodrag Simović