Ustavni sud Bosne i Hercegovine u Vijeću od pet sudija, u sastavu: predsjednica Valerija Galić, potpredsjednici Miodrag Simović i Seada Palavrić i sudije Mato Tadić i Zlatko M. Knežević, na sjednici održanoj 14. februara 2013. godine, u predmetu broj AP 263/10, rješavajući apelaciju Branke Dangubić i Aranđela Dangubića , na osnovu člana VI/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine, člana 16. stav 2. i člana 59. stav 2. alineja 1. Pravila Ustavnog suda Bosne i Hercegovine («Službeni glasnik Bosne i Hercegovine» br. 60/05, 64/08 i 51/09), donio je

ODLUKU  O  DOPUSTIVOSTI

Odbacuje se kao nedopuštena apelacija Branke Dangubić i Aranđela Dangubića podnesena protiv presude Vrhovnog suda Republike Srpske broj 118-0.Uvp-08-000 295 od 30. oktobra 2009. godine, zbog toga što je očigledno (prima facie) neosnovana.

OBRAZLOŽENJE

1.                  Branka Dangubić i Aranđelo Dangubić (u daljnjem tekstu: apelanti) iz Trebinja koje zastupa Zoran Tomović advokat iz Trebinja, podnijeli su 18. januara 2010. godine apelaciju Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Ustavni sud) protiv presude Vrhovnog suda Republike Srpske (u daljnjem tekstu: Vrhovni sud) broj 118-0.Uvp-08-000 295 od 30. oktobra 2009. godine.

2.                  Rješenjem Opštine Trebinje-Odjeljenje za boračko invalidsku zaštitu-Odsjek za upravno pravne poslove (u daljnjem tekstu: prvostepeni organ uprave) broj UP-02-562-121/02 od 6. novembra 2002. godine apelantima je priznat status porodice poginulog borca po osnovu smrti Dragana Dangubića (u daljnjem tekstu: prednik apelanata) koji je umro od posljedica bolesti zadobijenih za vrijeme službe u oružanim snagama Vojske Republike Srpske (u daljnjem tekstu: VRS) i imaju prao na porodičnu invalidninu kao sauživaoci u visini od 60% od mjesečnog iznosa lične invalidnine vojnog invalida prve kategorije što za početni mjesec isplate iznosi 189,00 KM.  Stavom II rješenja je navedeno da pravo po rješenju počinje teći od 1. novembra 2002. godine i traje dok postoje zakonski uslovi za korištenje stečenog prava. Stavom III rješenja je navedeno  da rješenje podliježe reviziji drugostepenog organa ali da revizija ili žalba ne odlažu izvršenje rješenja.

3.                  U obrazloženju rješenja prvostepeni organ uprave  je istakao da je ljekarska komisija  svojim nalazom i mišljenjem od 4. oktobra 2002. godine utvrdila da je prednik apelanata u oktobru mjesecu 1995. godine za vrijeme službe u VRS obolio od «depresivo psihika»  i da je bolest bila uzrok njegove smrti a da je opisana bolest nastala kao posljedica vršenja vojne službe te je na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja riješeno kao u izreci.

4.                  Navedeno rješenje prvostepenog organa uprave dostavljeno je na reviziju u smislu člana 112. stav 1. Zakona o pravima boraca vojnih invalida i porodica poginulih boraca («Službene novine RS» broj 35/99) Ministarstvu rada i boračko invalidske zaštite (u daljnjem tekstu: drugostepeni organ uprave). Drugostepeni organ uprave je rješenjem broj 03-2-562-53-5/01 od 3. decembra 2007. godine ukinuo rješenje prvostepenog organa uprave broj UP-02-562-121/02 od 6. novembra 2002. godine i zahtjev apelanata za priznavanje statusa porodice poginulog borca  i prava na porodičnu invalidninu, odbio kao neosnovan.

5.                  Obrazlažući rješenje drugostepeni organ uprave je citirao nalaz i mišljenje drugostepene ljekarske komisije od 27. septembra 2007. godine u kojem je navedeno Na osnovu analize raspoložive medicinske dokumentacije imenovani je bolovao od poremećaja ličnosti koji nastaje u ranoj fazi formiranja ličnosti to znači mnogo prije nego je stupio u oružane snage VRS. U otpusnici Opšte bolnice u Trebinju od 21. septembra 1994. godine uz spomenutu dijagnozu spominje se i hronični alkoholizam koji je mogao nastati  više godina prije datuma liječenja a najmanje dvije godine prije liječenja  te od depresivnog sindroma koji je nastao neposredno prije hospitalizacije. Sa određenom vjerovatnoćom možemo pretpostaviti da je uzrok samoubistva depresivno reagovanje koje je nastalo uslovno poslije rata bez direktne veze sa vršenjem vojne službe  a što je direktna posljedica osnovne strukture ličnosti–psihopatske devijacije ličnosti koja je nastala u ranoj mladosti  znatno prije stupanja u oružane snag . iz tih razloga samoubistvo se ne može dovesti u vezu sa oboljenjem nastalim u toku vršenja vojne službe. Drugostepeni organ uprave je istakao da je navedeni nalaz potpun jasan i dovoljno obrazložen te da se na osnovu njega na pouzdan način utvrđuje da je kod prednika apelanta postojalo više oboljenja od kojih su dva nastala prije stupanja u oružane snage VRS a jedno od oboljenja u toku službe u VRS i to bez direktne veze sa vršenjem službe u VRS, već kao posljedica osnovne strukture ličnosti formirane u ranoj mladosti prije njegovog stupanja  u VRS. Također je navedeno da se u zaključku nalaza jasno navodi da se uzrok samoubistva prednika apelanata ne može dovesti u uzročno posljedičnu vezu sa vršenjem vojne službe

6.                  Odlučujući o tužbi apelanata kojom su pokrenuli upravni spor protiv rješenje drugostepenog organa uprave, Okružni sud u Trebinju (u daljnjem tekstu: Okružni sud) je presudom broj 015-0-U-08-000 006 od 29. septembra 2008. godine tužbu uvažio i osporeno rješenje drugostepenog organa uprave broj 03-2-562-53-5/01 od 3. decembra 2007. godine, poništio. Apelantima je priznat status  porodice poginulog borca po osnovu smrti njihovog prednika  te im je priznato i prav na porodičnu invalidninu u visini od 60% od mjesečnog iznosa invalidnine vojnog invalida I kategorije koja prava teku od 1. novembra 2002. godine i traju dok za to postoje   zakonom propisani uslovi.

7.                  U obrazloženju  presude Okružni sud je istakao da je nalaz i mišljenje drugostepene ljekarske komisije na kojoj drugostepeni upravni organ  isključivo bazira svoju odluku, u potpunosti u suprotnosti sa članom 10. stav 2. Pravilnika o radu ljekarskih komisija u postupku za ostvarenje prava po Zakonu o pravima vojnih invalida i porodica palih boraca («Službeni glasnik RS», broj 22/93, u daljnjem tekstu: Pravilnik). Naime, kako je dalje istakao Okružni sud, nalaz i mišljenje drugostepene ljekarske komisije je u potpunosti u suprotnosti sa navedenim članom Pravilnika prema kojem nalaz i mišljenje ljekarskih komisija treba da budu potpuno jasni i dovoljno obrazloženi i da sadrže sve činjenice i okolnosti koje su sa medicinskog stanovišta od značaja za donošenje pravilnog rješenja. Okružni sud je zaključio da je ljekarska komisija svoje tvrdnje bazirala na pretpostavkama, nije naveden niti jedan dokaz da je psihopatska devijacija nastala u ranoj mladosti te da se sa «vjerovatnoćom  pretpostavlja» da je uzrok samoubistva depresivno reagovanje nastalo u uslovima posije rata bez direktne veze sa vršenjem vojne službe.  Obzirom da drugostepeni organ uprave svoju odluku bazira isključivo na neuvjerljivom nalazu i mišljenju drugostepene ljekarske komisije a koji je dat suprotno pravilima postupka a iz dokumentacije osnovano zaključuje da je smrt prednika apelanta posljedica bolesti izazvane vršenjem vojne službe  u uslovima propisanim članom 14 st. 1. i 3. Zakona o pravima boraca vojnih invalida i porodica poginulih boraca, Okružni sud je udovoljio zahtjevu apelanata.

8.                  Odlučujući o zahtjevu drugostepenog organa uprave za vanredno preispitivanje presude, Vrhovni sud je presudom broj 118-0-Uvp-08-000 295 od 30. oktobra 2009. godine zahtjev uvažio i presudu Okružnog suda broj 015-0-U-08-000 006 od 29. septembra 2008. godine, preinačio tako što je tužba odbijena kao neosnovana.

9.                  U obrazloženju presude Vrhovni sud je istakao da iz sadržaja spisa proizilazi da su apelanti podnijeli zahtjev prvostepenom organu uprave  8. februara 2001. godine  a u kojem je navedeno da je njihov prednik izvršio samoubistvo na radnom mjestu u Industriji alata Trebinje 18. augusta 2000 godine a da se razbolio 22. septembra 1994. godine.  Uz zahtjev, kako je dalje naveo Vrhovni sud, su priložili nalaz, ocjenu i mišljenje prvostepene ljekarske komisije od 2. jula 1996. godine prema kojem je predniku apelanata utvrđena X grupa invalidnosti sa 20% oštećenja organizma  po osnovu eksplozivne povrede šake i lica. U postupku koji je povodom zahtjeva apelanata vođen, istakao je dalje Vrhovni sud, pribavljeni su nalazi i mišljenja drugostepene ljekarske komisije od 19. maja i 16. septembra 2005. godine, 29. marta 2006. godine i 27. septembra 2007. godine iz kojih nalaza i mišljenja proizilazi da nema osnova  za ocjenu uzročno posljedične povezanosti između alkoholne bolesti prednika apelanata  nastale tokom 1994. godine i samoubistva izvršenog 2000 godine te da se sa određenom vjerovatnoćom može pretpostaviti  da je uzrok njegovog samoubistva  depresivno reagovanje koje je nastalo uslovno poslije rata  bez direktne veze  sa vršenjem vojne službe, što je direktna posljedica osnovne strukture ličnosti , psihopatske devijacije ličnosti  koja je nastala u ranoj mladosti  znatno prije stupanja u oružane snage. Kod takvih nalaza i mišljenja  koji su jasni, potpuni i dovoljno obrazloženi i dati po pravilima medicinske struke, prema stanovištu Vrhovnog suda, ne može se prihvatiti pravni i činjenični zaključak nižestepenog suda da je smrt prednika apelanata u uzročnoj vezi sa njegovim oboljenjem  koje je nastalo u oktobru 1995. godine jer takav zaključak ne proizilazi iz priložene medicinske dokumentacije. Upravo suprotno, kako je dalje naveo sud proizilazi iz zahtjeva apelanata od 8. februara 2001. godine, uvjerenja VP 7076 Bileća od 3. juna 1996. godine o ranjavanju prednika apelanta te iz otpusne liste bolnice u Trebinju prema kojoj se imenovani liječio u toj zdravstvenoj ustanovi od 19. do 21. septembra ¸1994. godine.  Prema navedenom osnovano se u zahtjevu za vanredno preispitivanje navodi da je drugostepena medicinska komisija utvrdila da ne postoji uzročno posljedična veza između vršenja vojne službe i nastanka oboljenja prednika apelanta zbog čega apelantima ne pripada pravo na utvrđivanje člana porodice umrlog borca a time i priznavanje prava  koja im po tom osnovu pripadaju. Zbog toga se ne može prihvatiti stav nižestepenog suda da se osnovano može zaključiti da je smrt prednika apelanata posljedica bolesti nastale u uslovima vršenja vojne službe pa da su ispunjeni zakonski uslovi  da  im se prizna svojstvo člana umrlog borca.

10.              Apelanti smatraju da im je osporenim odlukama povrijeđeno pravo na pravično suđenje iz člana II/3.e) Ustava Bosne i Hercegovine i člana 6. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (u daljnjem tekst: Evropska konvencija) i pravo na imovinu iz člana II/3.k) Ustava Bosne i Hercegovine i člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju. Apelanti opširno navode tok postupka pred organima uprave i redovnim sudovima a povredu navedenih prava vide u proizvoljnoj primjeni Zakona o pravima boraca vojnih invalida i porodica poginulih boraca i Pravilnika. Naime apelanti su istakli  da nalaz i mišljenje ljekarske komisije u smislu člana 10. Pravilnika treba da budu potpuni jasni i dovoljno obrazloženi i da sadrže sve činjenične okolnosti  koje su sa medicinskog stanovišta od značaja za donošenje pravilnog nalaza. Apelanti smatraju da u postojećoj medicinskoj dokumentaciji nije bilo uporišta da bi se u nalazu drugostepene ljekarske komisije navelo da je kod njihovog prednika postojala bolest u ranoj mladosti. Također smatraju da je ljekarska komisija zanemarila činjenicu da je njihov prednik kao pripadnik oružanih snaga bio ranjen 21. maja 1992. godine i da je kasnije (1994 godine) obolio od depresivnog sindroma i da je kako ambulantno tako i bolnički liječen. Nalaz i mišljenje su dati mimo propisanog postupka i pravila medicinske struke i zasnovani su na pretpostavkama članova komisije. Predložili su da Ustavni sud usvoji apelaciju ukine osporenu presudu i predmet vrati na ponovni postupak.

11.              Pri ispitivanju dopustivosti apelacije Ustavni sud je pošao od odredaba člana VI/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine, člana 16. stav 2. Pravila Ustavnog suda.

            Član VI/3.b) Ustava Bosne i Hercegovine glasi:

Ustavni sud, također, ima apelacionu nadležnost u pitanjima koja su sadržana u ovom ustavu  kad ona postanu predmet spora zbog presude bilo kojeg suda u Bosni i Hercegovini.

            Član 16. stav 2. Pravila Ustavnog suda glasi:

 Ustavni sud će odbaciti apelaciju kao očigledno (prima facie) neosnovanu kada utvrdi da ne postoji opravdan zahtjev stranke u postupku, odnosno da predočene činjenice ni na koji način ne mogu opravdati tvrdnju da postoji kršenje Ustavom zaštićenih prava i/ili kada se za stranku u postupku utvrdi da ne snosi posljedice kršenja Ustavom zaštićenih prava, tako da je ispitivanje merituma apelacije nepotrebno.

12.              Ustavni sud u fazi ispitivanja dopustivosti predmeta, mora utvrditi, između ostalog, i da li su ispunjeni uslovi za meritorno odlučivanje koji su nabrojani u članu 16. stav 2. Pravila Ustavnog suda. U vezi s tim, Ustavni sud ukazuje da prema vlastitoj jurisprudencji i praksi Evropskog suda za ljudska prava (u daljnjem tekstu: Evropski sud), apelant mora navesti povredu svojih prava koje štiti Ustav Bosne i Hercegovine i ove povrede moraju djelovati vjerovatno. Apelacija je očigledno neosnovana ukoliko joj manjkaju prima facie dokazi koji, sa dovoljnom jasnoćom pokazuju da je navedena povreda ljudskih prava i sloboda moguća (vidi Evropski sud, Vanek protiv Slovačke, presuda od 31. maja 2005. godine, aplikacija broj 53363/99 i Ustavni sud, Odluka broj AP 156/05 od 18. maja 2005. godine), te ako činjenice u odnosu na koje se podnosi apelacija očigledno ne predstavljaju kršenje prava koje apelant navodi, tj. ako apelant nema «opravdan zahtjev» (vidi Evropski sud, Mezotur-Tiszazugi Vizgazdalkodasi Tarsulat protiv Mađarske, presuda od 26. jula 2005. godine, aplikacija broj 5503/02), kao i kad se utvrdi da apelant nije «žrtva» kršenja Ustavom Bosne i Hercegovine zaštićenih prava.

13.              Vezano za navode apelanata o kršenju prava na pravično suđenje i imovinu, koji se isključivo odnose na primjenu materijalnog prava, Ustavni sud ukazuje da prema praksi Evropskog suda i Ustavnog suda, zadatak ovih sudova nije da preispituju zaključke redovnih sudova u pogledu činjeničnog stanja i primjene materijalnog prava (vidi, Evropski sud, Pronina protiv Rusije, Odluka o dopustivosti od 30. juna 2005. godine, aplikacija broj 65167/01). Naime, Ustavni sud nije nadležan supstituirati redovne sudove u procjeni činjenica i dokaza, već je općenito zadatak redovnih sudova da ocijene činjenice i dokaze koje su izveli (vidi, Evropski sud, Thomas protiv Ujedinjenog Kraljevstva, presuda od 10. maja 2005. godine, aplikacija broj 19354/02). Zadatak Ustavnog suda je da ispita da li je eventualno došlo do povrede ili zanemarivanju ustavnih prava (pravo na pravično suđenje, pravo na pristup sudu, pravo na djelotvoran pravni lijek i dr.), te da li je primjena zakona bila, eventualno, proizvoljna ili diskriminacijska. Dakle, u okviru apelacione nadležnosti Ustavni sud se bavi isključivo pitanjem eventualne povrede ustavnih prava ili prava iz Evropske konvencije u postupku pred redovnim sudovima, pa će u konkretnom slučaju Ustavni sud ispitati da li je postupak u cjelini bio pravičan u smislu člana 6. stav 1. Evropske konvencije, odnosno da li je prekršeno pravo na imovinu (vidi, Ustavni sud, odluka broj AP- 20/05 od 18. maja 2005. godine, objavljena u «Službenom glasniku BiH» broj 58/05).

14.              Ustavni sud zapaža da je redovni sud dovoljno jasno obrazložili svoju odluku, a takvo obrazloženje Ustavni sud ne smatra proizvoljnim. Ustavni sud također ukazuje da apelanti u apelaciji ne nude bilo kakve argumente koji bi opravdali njihovu tvrdnju da je na bilo koji način došlo do kršenja prava na pravično suđenje ili prava na imovinu, osim što su nezadovoljni ishodom konkretnog postupka. Stoga, imajući u vidu stavove Evropskog i Ustavnog suda navedene u ovoj odluci, Ustavni sud smatra da u vezi sa navodima apelanata  o kršenju prava na pravično suđenje i prava na imovinu nema ništa što ukazuje da apelanti imaju «opravdan zahtjev» koji pokreće pitanje iz Ustava Bosne i Hercegovine ili Evropske konvencije koje bi trebalo meritorno ispitati. Zbog toga, Ustavni sud zaključuje da su navodi o kršenju prava na pravično suđenje iz člana II/3.e) Ustava Bosne i Hercegovine i člana 6. Evropske konvencije i prava na imovinu iz člana II/3.k) Ustava Bosne i Hercegovini i člana 1. Protokola broj 1. uz Evropsku konvenciju očigledno (prima facie) neosnovani.

15.              Imajući u vidu odredbu člana 16. stav 2. Pravila Ustavnog suda,  prema kojoj će se apelacija odbaciti kao nedopuštena ukoliko je očigledno (prima facie) neosnovana, Ustavni sud je odlučio kao u dispozitivu ove odluke.

16.              U skladu sa članom VI/5. Ustava Bosne i Hercegovine, odluke Ustavnog suda su konačne i obavezujuće.

 

                                                                                    Predsjednica

                                                                                    Ustavnog suda Bosne i Hercegovine

 

                                                                                    Valerija Galić